Λένε πως από τα λάθη μας μαθαίνουμε. Τότε γιατί επιστρέφουμε στις ίδιες καταστάσεις, εμπιστευόμαστε τους ίδιους ανθρώπους και παίρνουμε αποφάσεις που ξέρουμε πολύ καλά πού θα μας οδηγήσουν;
«Το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού», έλεγαν οι αρχαίοι. Μεταξύ μας, όμως, αν μαθαίναμε από κάθε λάθος μας, οι περισσότεροι θα είχαμε αποκτήσει αξιοζήλευτη σοφία πριν καν κλείσουμε τα τριάντα. Αντί γι’ αυτό, πιάνουμε συχνά τον εαυτό μας να επαναλαμβάνει συμπεριφορές που κάποτε ορκιστήκαμε ότι δεν θα επαναλάβουμε ποτέ.
Δίνουμε μια δεύτερη ευκαιρία εκεί που ίσως δεν θα έπρεπε. Αναβάλλουμε πράγματα που γνωρίζουμε ότι πρέπει να κάνουμε. Επιστρέφουμε σε σχέσεις που μας πλήγωσαν, ανεχόμαστε καταστάσεις που μας δυσαρεστούν και, όταν όλα εξελίσσονται όπως ακριβώς φοβόμασταν, αναρωτιόμαστε πώς καταφέραμε να την πατήσουμε ξανά.
Το ενδιαφέρον είναι ότι πολλές φορές δεν πρόκειται για άγνοια. Ξέρουμε. Έχουμε ξαναζήσει την ίδια ιστορία, έχουμε αναλύσει τι πήγε στραβά και έχουμε υποσχεθεί στον εαυτό μας ότι την επόμενη φορά θα είμαστε πιο προσεκτικοί. Μόνο που η γνώση δεν αρκεί πάντα για να αλλάξει μια συμπεριφορά.
Γιατί το γνώριμο μας κερδίζει ακόμα κι όταν μας κάνει κακό
Ένας πιθανός λόγος που επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη είναι ότι έχουμε συνηθίσει να λειτουργούμε με συγκεκριμένο τρόπο. Οι συνήθειές μας αποκτούν σταδιακά μια αυτοματοποιημένη μορφή και ορισμένες καταστάσεις μπορούν να ενεργοποιήσουν παλιές αντιδράσεις, ακόμα κι όταν οι συνειδητές προθέσεις μας έχουν αλλάξει.
Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια καθημερινή παρατήρηση. Οι ερευνητές Wendy Wood και David Neal, σε επιστημονική δημοσίευση στο Psychological Review, εξηγούν πώς οι συνήθειες συνδέονται με τις συνθήκες μέσα στις οποίες τις αποκτήσαμε. Έτσι, η επιθυμία να αλλάξουμε δεν εξασφαλίζει από μόνη της ότι θα εγκαταλείψουμε αυτόματα μια παλιά συμπεριφορά.
Κάτι αντίστοιχο μπορούμε να αναγνωρίσουμε και στην προσωπική μας ζωή. Μπορεί να αποφασίσαμε ότι δεν θα ανεχτούμε ξανά μια συγκεκριμένη συμπεριφορά ή ότι θα σταματήσουμε να βάζουμε τις ανάγκες όλων πάνω από τις δικές μας. Όταν, όμως, βρεθούμε σε μια γνώριμη κατάσταση, δεν είναι απίθανο να αντιδράσουμε όπως ακριβώς κάναμε στο παρελθόν. Και κάπως έτσι, ενώ πιστεύουμε ότι έχουμε αλλάξει, ανακαλύπτουμε ότι εξακολουθούμε να κάνουμε τις ίδιες επιλογές.
Μερικές φορές δεν επαναλαμβάνουμε το λάθος, αλλά την ελπίδα
Υπάρχει, βέβαια, και μια άλλη πλευρά που συχνά παραβλέπουμε. Δεν επιστρέφουμε πάντοτε σε μια λανθασμένη επιλογή επειδή δεν καταλάβαμε το προηγούμενο μάθημα. Μερικές φορές επιστρέφουμε επειδή ελπίζουμε ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα εξελιχθούν διαφορετικά.
Πιστεύουμε ότι ένας άνθρωπος έχει αλλάξει, ότι μια σχέση αξίζει άλλη μία προσπάθεια ή ότι εμείς διαθέτουμε πλέον την εμπειρία για να διαχειριστούμε μια κατάσταση καλύτερα. Άλλοτε έχουμε επενδύσει τόσο πολύ χρόνο και συναίσθημα σε κάτι, ώστε δυσκολευόμαστε να το εγκαταλείψουμε.
Η ελπίδα, φυσικά, δεν είναι ελάττωμα. Ούτε κάθε δεύτερη ευκαιρία αποτελεί λάθος. Το πρόβλημα αρχίζει όταν επιμένουμε σε μια κατάσταση χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα ουσιαστικό, απλώς και μόνο επειδή δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε ότι ίσως δεν πρόκειται να αποκτήσει την εξέλιξη που επιθυμούμε. Κάπου εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε αυτό που πραγματικά συμβαίνει από εκείνο που θα θέλαμε να συμβεί.
Το να αναγνωρίζεις ένα λάθος δεν σημαίνει ότι είσαι έτοιμος να το διορθώσεις
Πόσες φορές έχουμε δώσει εξαιρετικές συμβουλές στους φίλους μας, τις οποίες αδυνατούμε να εφαρμόσουμε στη δική μας ζωή; Από απόσταση, τα πράγματα μοιάζουν απλά. Αναγνωρίζουμε τις προβληματικές συμπεριφορές, εντοπίζουμε τις συνέπειες και προτείνουμε τις πιο λογικές λύσεις.
Όταν όμως βρισκόμαστε εμείς στο επίκεντρο, η λογική καλείται να συνυπάρξει με τον φόβο, την επιθυμία, τις ανασφάλειες και τις προσδοκίες μας.
Είναι εύκολο να πεις ότι πρέπει να φύγεις από μια κατάσταση που δεν σε ικανοποιεί. Είναι πολύ δυσκολότερο να αποχωρήσεις όταν φοβάσαι την αλλαγή ή όταν δεν γνωρίζεις τι σε περιμένει μετά.
Άλλωστε, η αλλαγή δεν απαιτεί μόνο να συνειδητοποιήσουμε τι κάνουμε λάθος. Συχνά προϋποθέτει να αντέξουμε τη δυσφορία που συνοδεύει μια διαφορετική επιλογή. Να πούμε ένα «όχι» ενώ έχουμε συνηθίσει να λέμε «ναι». Να σταματήσουμε να κυνηγάμε την αποδοχή ενός ανθρώπου. Να επιλέξουμε κάτι καινούργιο χωρίς να διαθέτουμε καμία εγγύηση ότι θα πετύχει. Και αυτό είναι ίσως το δυσκολότερο κομμάτι.
Πότε, επιτέλους, μαθαίνουμε από τα λάθη μας;
Ίσως χρειάζεται να αναθεωρήσουμε λίγο την αντίληψή μας για το τι σημαίνει πραγματικά ότι μάθαμε από ένα λάθος. Δεν αρκεί να αναγνωρίζουμε εκ των υστέρων τι πήγε στραβά ή να υποσχόμαστε ότι δεν θα το ξανακάνουμε. Το ουσιαστικό μάθημα έρχεται όταν μπορούμε να εντοπίσουμε εγκαίρως μια γνώριμη κατάσταση και να επιλέξουμε διαφορετικά.
Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν, τι είναι αυτό που μας οδηγεί κάθε φορά στην ίδια απόφαση. Ποια ανάγκη προσπαθούμε να καλύψουμε; Τι φοβόμαστε ότι θα χάσουμε αν συμπεριφερθούμε διαφορετικά; Και, κυρίως, τι έχει πραγματικά αλλάξει από την προηγούμενη φορά;
Δεν χρειάζεται να απαντήσουμε σε όλα μέσα σε μία ημέρα. Ούτε να αντιμετωπίζουμε κάθε λανθασμένη επιλογή ως προσωπική αποτυχία. Χρειάζεται, όμως, να αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τις αποφάσεις μας και να σταματήσουμε να περιμένουμε διαφορετικά αποτελέσματα όταν εμείς εξακολουθούμε να λειτουργούμε με τον ίδιο τρόπο.
Εξάλλου, δεν αποτελεί κάθε αποτυχημένη προσπάθεια επανάληψη ενός λάθους. Μερικές φορές μια απόφαση είναι σωστή με βάση όσα γνωρίζουμε εκείνη τη στιγμή, ακόμα κι αν το αποτέλεσμά της μας απογοητεύσει.
Ίσως, τελικά, οι αρχαίοι να είχαν δίκιο να μας προτρέπουν να αποφεύγουμε το ίδιο σφάλμα. Η ανθρώπινη φύση, ωστόσο, είναι αρκετά πιο περίπλοκη από ένα γνωμικό.
Γιατί η ωριμότητα δεν σημαίνει ότι δεν θα ξανακάνουμε ποτέ λάθη. Σημαίνει ότι κάποια στιγμή θα σταματήσουμε να βρίσκουμε δικαιολογίες για όσα αναγνωρίζουμε ως λάθη και θα αποκτήσουμε το θάρρος να κάνουμε κάτι διαφορετικό.
Κι αν χρειαστεί να πάρουμε το ίδιο μάθημα περισσότερες από δύο φορές, ας φροντίσουμε τουλάχιστον να μη χρειαστεί να το πληρώνουμε μια ολόκληρη ζωή.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;