Ο παππούς και η γιαγιά δεν είναι απλώς οι άνθρωποι που θα κρατήσουν το παιδί όταν οι γονείς δουλεύουν ή που θα εμφανιστούν με ένα δώρο στα γενέθλια. Για πολλά παιδιά αποτελούν ένα ξεχωριστό σημείο αναφοράς, μια δεύτερη αγκαλιά μέσα στην οικογένεια και έναν ασφαλή χώρο όπου μπορούν να νιώσουν ότι κάποιος τα ακούει πραγματικά.
Η σχέση αυτή μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται στην καθημερινότητα. Η ζεστασιά, η προσοχή και η αποδοχή των παππούδων μπορούν να ενισχύσουν την αυτοπεποίθηση, τη συναισθηματική ασφάλεια και την ψυχική ανθεκτικότητα ενός παιδιού.
Ένας ακόμη άνθρωπος που ακούει χωρίς να κρίνει
Οι γονείς αγαπούν τα παιδιά τους, όμως συχνά κουβαλούν την πίεση της ανατροφής, της δουλειάς και των καθημερινών υποχρεώσεων. Πρέπει να βάλουν όρια, να διορθώσουν συμπεριφορές, να διαχειριστούν ξεσπάσματα και να πάρουν αποφάσεις.
Ο παππούς και η γιαγιά συνήθως έχουν έναν διαφορετικό ρόλο. Δεν χρειάζεται να ελέγχουν κάθε λεπτομέρεια της καθημερινότητας και μπορούν να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στο παιχνίδι, στη συζήτηση και στην ουσιαστική επαφή.
Ο κλινικός καθηγητής Ψυχολογίας Kenneth Barish εξηγεί ότι «Πάνω απ’ όλα, τα παιδιά χρειάζονται έναν άνθρωπο στη ζωή τους να τα ακούει, να τα βοηθά να αισθάνονται λιγότερο μόνα και να τους δείχνει ότι τα προβλήματα λύνονται, οι σχέσεις αποκαθίστανται και τα δυσάρεστα συναισθήματα δεν διαρκούν για πάντα».
Αυτός ο άνθρωπος μπορεί φυσικά να είναι ένας γονιός. Σε πολλές οικογένειες, όμως, τον ρόλο αυτό αναλαμβάνει και ένας παππούς ή μια γιαγιά.
Οι μικρές στιγμές που χτίζουν ψυχική ανθεκτικότητα
Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν καλλιεργείται μέσα από μεγάλες θεωρίες ή περίπλοκες συμβουλές. Χτίζεται κυρίως μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες ασφάλειας.
Ένα παιδί νιώθει πιο δυνατό όταν ξέρει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να φοβάται πως θα το κοροϊδέψουν. Όταν ένας ενήλικας ακούει την ανησυχία του χωρίς να τη μειώνει. Όταν του δείχνει ότι ένα λάθος δεν σημαίνει αποτυχία και ότι μια δύσκολη στιγμή δεν θα κρατήσει για πάντα.
Ο Barish περιγράφει αυτές τις εμπειρίες ως «μόρια συναισθηματικής υγείας». Πρόκειται για μικρές στιγμές κατανόησης, ενθάρρυνσης και προσοχής, οι οποίες λειτουργούν αθροιστικά και ενισχύουν το «συναισθηματικό ανοσοποιητικό σύστημα» του παιδιού.
Μια κουβέντα στην κουζίνα, ένα παιχνίδι, μια βόλτα ή μια ήρεμη παρουσία μετά από μια δύσκολη ημέρα μπορούν να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από όση αντιλαμβάνονται εκείνη τη στιγμή οι μεγάλοι.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Η θετική επίδραση των παππούδων δεν βασίζεται μόνο σε προσωπικές εμπειρίες. Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε το 2025 εξέτασε 20 μελέτες με δεδομένα από 11.434 παιδιά και εφήβους.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι σχέσεις που χαρακτηρίζονταν από ζεστασιά, υποστήριξη, αποδοχή και συναισθηματική διαθεσιμότητα συνδέονταν με χαμηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης. Αντίθετα, η απόρριψη, ο υπερβολικός έλεγχος, η παραμέληση και η έντονη παρεμβατικότητα σχετίζονταν με περισσότερη συναισθηματική δυσφορία.
Επομένως, δεν αρκεί απλώς να υπάρχει ένας παππούς ή μια γιαγιά στη ζωή του παιδιού. Αυτό που μετρά είναι η ποιότητα της σχέσης.
Η αγάπη χωρίς όρια δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται. Η ουσιαστική παρουσία χρειάζεται σεβασμό, συνέπεια και πραγματικό ενδιαφέρον για τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού.
Η οικογένεια λειτουργεί ως σύνολο
Η ψυχική κατάσταση των μελών μιας οικογένειας δεν επηρεάζει μόνο το κάθε άτομο ξεχωριστά. Οι σχέσεις λειτουργούν σαν ένα συνδεδεμένο σύστημα.
Αυστραλιανή έρευνα που βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 4.600 οικογενειών εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην ψυχική υγεία των παππούδων, των γονέων και των παιδιών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το ψυχιατρικό ιστορικό των παππούδων συνδεόταν με αυξημένες δυσκολίες στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών, ακόμη και όταν λάμβαναν υπόψη την ψυχική υγεία των γονέων.
Το εύρημα αυτό δεν ακυρώνει τη σημασία των παππούδων. Υπενθυμίζει, όμως, ότι η παρουσία τους δεν είναι αυτομάτως θετική. Η σταθερότητα, η ψυχική διαθεσιμότητα και ο τρόπος με τον οποίο σχετίζονται με το παιδί παραμένουν καθοριστικοί.
Τι συμβαίνει όταν αναλαμβάνουν ολόκληρη την ανατροφή
Η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη όταν ο παππούς και η γιαγιά δεν λειτουργούν επικουρικά, αλλά αναλαμβάνουν πλήρως την κηδεμονία ενός παιδιού.
Συστηματική ανασκόπηση 42 μελετών από 10 χώρες έδειξε ότι τα παιδιά που μεγάλωναν αποκλειστικά με τους παππούδες τους παρουσίαζαν σε αρκετές περιπτώσεις περισσότερες συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες σε σύγκριση με παιδιά που μεγάλωναν με τους βιολογικούς γονείς τους.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι παππούδες προκαλούν τις δυσκολίες. Συνήθως προηγούνται σοβαρές οικογενειακές συνθήκες, όπως η απώλεια ενός γονέα, η κακοποίηση, η οικονομική πίεση, τα προβλήματα ψυχικής υγείας ή άλλες τραυματικές εμπειρίες.
Οι παππούδες σε αυτές τις περιπτώσεις καλούνται να προστατεύσουν το παιδί από μια ήδη δύσκολη πραγματικότητα, συχνά σε μεγάλη ηλικία και χωρίς επαρκή υποστήριξη.
Η σχέση που δεν αντικαθιστά τους γονείς
Ο παππούς και η γιαγιά δεν χρειάζεται να αντικαταστήσουν τη μητέρα ή τον πατέρα. Ούτε χρειάζεται να ανταγωνιστούν τους γονείς ή να ακυρώνουν τα όριά τους.
Η αξία τους βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι προσθέτουν έναν ακόμη ασφαλή δεσμό στη ζωή του παιδιού. Μπορούν να του προσφέρουν χρόνο, οικογενειακές ιστορίες, μια αίσθηση συνέχειας και μια διαφορετική οπτική για όσα το δυσκολεύουν.
«Δεν εξελιχθήκαμε για να μεγαλώνουμε παιδιά με τόσο λίγη υποστήριξη από την ευρύτερη οικογένεια και την κοινότητα όσο έχουν σήμερα πολλοί γονείς», επισημαίνει ο Barish. «Τα παιδιά χρειάζονται τους παππούδες και τις γιαγιάδες, και πάντα τους χρειάζονταν».
Μέσα σε μια καθημερινότητα γεμάτη βιασύνη, πίεση και οθόνες, η σταθερή παρουσία ενός παππού ή μιας γιαγιάς μπορεί να δώσει στο παιδί κάτι πολύ απλό αλλά πολύτιμο. Τη βεβαιότητα ότι υπάρχει ακόμη ένας άνθρωπος που θα το ακούσει, θα το αγκαλιάσει και θα παραμείνει δίπλα του όταν τα πράγματα δυσκολεύουν. Και πολλές φορές, αυτή ακριβώς η βεβαιότητα είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζεται ένα ψυχικά ανθεκτικό παιδί.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;
Leave a Reply