Οι μαθητές στην Ελλάδα αφιερώνουν στη μελέτη και στην εξωσχολική υποστήριξη περισσότερο χρόνο από τον μέσο όρο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Ωστόσο, οι επιδόσεις τους παραμένουν χαμηλές. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της PISA 2025, που ανακοινώθηκαν τον προηγούμενο μήνα, το 49,5% των 15χρονων βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας στα μαθηματικά, το 43,8% στην κατανόηση κειμένου και το 40,9% στις φυσικές επιστήμες. Στην Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία.
Η έρευνα αξιολογεί την ικανότητα εφαρμογής των γνώσεων σε καθημερινές καταστάσεις. Ένας μαθητής μπορεί να γνωρίζει έναν τύπο, αλλά να δυσκολεύεται να επιλέξει πότε θα τον χρησιμοποιήσει. Μπορεί να διαβάζει ένα κείμενο, χωρίς να εντοπίζει το επιχείρημα του συγγραφέα. Αντίστοιχα, η συμπλήρωση πολλών σελίδων στα τετράδια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει κατανοήσει την ύλη. Η διάκριση αυτή έχει σημασία για το πώς οργανώνεται το διάβασμα στο σπίτι, πέρα από τον χρόνο που του αφιερώνεται.
Το σημείο εκκίνησης είναι να γνωρίζει το παιδί τι προσπαθεί να μάθει. Ένα εβδομαδιαίο πρόγραμμα σε ένα σημειωματάριο αποκτά αξία όταν συνδέει τις υποχρεώσεις με συγκεκριμένους στόχους. Το «να διαβάσω φυσική» μπορεί να γίνει «να εξηγήσω το φαινόμενο και να λύσω δύο σχετικές ασκήσεις». Έτσι, ο μαθητής έχει έναν τρόπο να ελέγχει την πρόοδό του και να εντοπίζει όσα χρειάζονται περισσότερη δουλειά.
Για να γίνει αυτό, χρειάζεται να μπορεί να επιστρέφει εύκολα στο υλικό του. Οι διορθωμένες εργασίες, οργανωμένες ανά μάθημα σε ντοσιέ, είναι χρήσιμες όταν αξιοποιούνται στην επόμενη προσπάθεια. Ένα λάθος στην πράξη διαφέρει από μια λανθασμένη επιλογή μεθόδου ή από την παρανόηση μιας εκφώνησης. Η συζήτηση αυτής της διαφοράς με τον εκπαιδευτικό βοηθά να προσδιοριστεί η δυσκολία, ώστε η επανάληψη να εστιάσει εκεί όπου χρειάζεται.
Η αποτελεσματικότητα της μελέτης εξαρτάται επίσης από το τι κάνει ο μαθητής όσο διαβάζει. Η επιστημονική ανασκόπηση των Dunlosky και συνεργατών κατατάσσει την αυτοεξέταση και τη μελέτη κατανεμημένη στον χρόνο ανάμεσα στις τεχνικές με την ισχυρότερη τεκμηρίωση. Στην πράξη, το παιδί αφήνει για λίγο το βιβλίο στην άκρη και προσπαθεί να απαντήσει σε ερωτήσεις ή να λύσει μια άσκηση με μολύβι και χαρτί. Έπειτα ελέγχει την απάντηση και αναζητά εξήγηση για όσα δεν κατάφερε.
“Αυτές οι διαδικασίες θα βοηθούσαν πράγματι τους μαθητές-τριές μας να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους”, δήλωσε σχετικά με το θέμα η Κατερίνα Παπούλη, Φιλόλογος – Ιστορικός (Μ.Α, M.Ed, συγγραφέας και ιδιοκτήτρια της εκπαιδευτικής ιστοσελίδας www.filologein.gr. “Είναι άλλωστε τρόποι που προτείνουμε από πολύ νωρίς στους μαθητές μας να χρησιμοποιούν, ώστε να εξοικειωθούν με αυτούς, ώστε να πετύχουν το καλύτερο βαθμολογικό και μαθησιακό αποτέλεσμα”.
Αυτός ο έλεγχος χρειάζεται να επανέρχεται σε διαφορετικές ημέρες. Η επανάληψη με χρονική απόσταση υποστηρίζει τη διατήρηση της γνώσης περισσότερο από το εντατικό διάβασμα της τελευταίας στιγμής. Μικρές ερωτήσεις σε χαρτάκια σημειώσεων μπορούν να γίνουν αφορμή για σύντομες επιστροφές στην ύλη μέσα στην εβδομάδα. Στα μαθηματικά, ο οδηγός του αμερικανικού Institute of Education Sciences προτείνει επίσης την εναλλαγή λυμένων παραδειγμάτων με ασκήσεις που ο μαθητής επιχειρεί να λύσει μόνος του.
Στην κατανόηση κειμένου, αντίστοιχα, η επανάγνωση και η υπογράμμιση έχουν περιορισμένη χρησιμότητα όταν αποτελούν τη μοναδική μέθοδο. Οι μαρκαδόροι υπογράμμισης μπορούν να ξεχωρίζουν λίγες ουσιώδεις πληροφορίες. Το επόμενο βήμα είναι ο μαθητής να εξηγεί γιατί τις επέλεξε, να αποδίδει το νόημα με δικά του λόγια και να βρίσκει μέσα στο κείμενο τα στοιχεία που στηρίζουν την απάντησή του. Έτσι ελέγχεται η κατανόηση πέρα από την αναγνώριση γνώριμων φράσεων.
Για να εφαρμοστούν αυτές οι συνήθειες, χρειάζεται και χρόνος με λιγότερες διακοπές. Η συγκέντρωση δυσκολεύεται όταν η μελέτη εναλλάσσεται συνεχώς με μηνύματα και ειδοποιήσεις. Ένα σταθερό σημείο διαβάσματος, επαρκές φως από ένα φωτιστικό γραφείου και τα απαραίτητα υλικά κοντά στον μαθητή διευκολύνουν την καθημερινή προετοιμασία. Το πρόγραμμα, όμως, πρέπει να εντάσσεται στο πραγματικό απόγευμα του παιδιού, μαζί με τις υπόλοιπες δραστηριότητες, τα διαλείμματα και την ξεκούρασή του.
Οι πρακτικές αυτές χρειάζεται να παραμένουν απλές. Η προετοιμασία της τσάντας και της κασετίνας πριν από την επόμενη σχολική ημέρα μπορεί να ενταχθεί σε μια σύντομη ρουτίνα, χωρίς να απαιτεί συνεχή επίβλεψη. Ο ρόλος των γονιών είναι να βοηθούν το παιδί να οργανώνεται και να συζητά τις δυσκολίες του, αφήνοντάς του σταδιακά περισσότερο χώρο να αναλαμβάνει την ευθύνη της προετοιμασίας του.
Η βελτίωση των επιδόσεων απαιτεί καλύτερη διδασκαλία και ουσιαστική εκπαιδευτική υποστήριξη. Στην καθημερινότητα, ο τρόπος μελέτης μπορεί να διδαχθεί. Αυτό τονίζει και ο οδηγός του Education Endowment Foundation, δίνοντας έμφαση στον σχεδιασμό, στον έλεγχο της κατανόησης και στην αξιολόγηση της προσπάθειας. Όταν τα ίδια λάθη επαναλαμβάνονται, η συζήτηση με τον εκπαιδευτικό μπορεί να ξεκινήσει από τις διορθωμένες εργασίες και τις συγκεκριμένες απορίες του παιδιού, ώστε να προσδιοριστεί πού χρειάζεται στοχευμένη βοήθεια.
Εξωτερικές πηγές:
- Ανακοίνωση αποτελεσμάτων έρευνας PISA 2025
- PISA 2025 Results Volume I Future Ready Students
- Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques
- Organizing Instruction and Study to Improve Student Learning
- Metacognition and Self Regulated Learning Second Edition
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;