Ένα αστείο για ένα λάθος ή μια ατέλεια μπορεί να ελαφρύνει την ατμόσφαιρα και να μας βοηθήσει να δούμε μια δύσκολη στιγμή με άλλη ματιά. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στο να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με χιούμορ και στο να τον κάνουμε συστηματικά στόχο των αστείων μας. Η πρόθεση και το συναίσθημα πίσω από το γέλιο έχουν σημασία.
Μπορούμε πράγματι να γελάσουμε με τον εαυτό μας;
Το 2011, ερευνητές εξέτασαν πειραματικά πώς αντιδρούν οι άνθρωποι όταν βλέπουν παραμορφωμένες εικόνες του προσώπου τους, παρόμοιες με εκείνες που δημιουργούν οι καθρέφτες του λούνα παρκ. Στη μελέτη συμμετείχαν 70 φοιτητές ψυχολογίας, ενώ 126 άτομα από το περιβάλλον τους αξιολόγησαν τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούσαν το χιούμορ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το γέλιο με τον εαυτό μας μπορεί να παρατηρηθεί και να μελετηθεί ως ξεχωριστή μορφή χιούμορ.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε αστείο εις βάρος μας μάς κάνει καλό. Μπορεί να σχολιάζουμε ένα αμήχανο περιστατικό επειδή το έχουμε αποδεχθεί και θέλουμε να μοιραστούμε την αστεία πλευρά του. Μπορεί, όμως, να το κάνουμε επειδή νιώθουμε ντροπή ή πιστεύουμε ότι πρέπει να μειώσουμε πρώτοι τον εαυτό μας πριν το κάνουν οι άλλοι.
Τέσσερις διαφορετικοί τρόποι να χρησιμοποιούμε το χιούμορ
Το 2003, ερευνητές ανέπτυξαν το Humor Styles Questionnaire, ένα ερωτηματολόγιο που ξεχωρίζει τέσσερα είδη χιούμορ. Το κοινωνικό χιούμορ βοηθά τους ανθρώπους να μοιράζονται αστεία και να έρχονται πιο κοντά. Το χιούμορ ως τρόπος αντιμετώπισης μάς επιτρέπει να κρατάμε μια πιο ανάλαφρη ματιά ακόμη και όταν δυσκολευόμαστε. Το επιθετικό χιούμορ στηρίζεται στην ειρωνεία ή στην κοροϊδία των άλλων, ενώ το αυτοϋποτιμητικό χιούμορ βάζει επανειλημμένα τον ίδιο τον άνθρωπο στο στόχαστρο, για να διασκεδάσει τους γύρω του ή να κερδίσει την αποδοχή τους.
Οι κατηγορίες αυτές δείχνουν γιατί ο αυτοσαρκασμός δεν ταυτίζεται πάντα με την αυτοϋποτίμηση. Ένα ήπιο αστείο για μια μικρή γκάφα μπορεί να εκφράζει άνεση με τον εαυτό μας. Αντίθετα, όταν κάθε αστείο καταλήγει να τον παρουσιάζει ως ανεπαρκή ή ανάξιο, το γέλιο μπορεί να κρύβει μια πιο επώδυνη στάση.
Τι γνωρίζουμε για το αυτοϋποτιμητικό χιούμορ
Τα ερευνητικά ευρήματα δεν είναι όλα ίδια. Σε μελέτη του 2014 με 227 φοιτητές από το Χονγκ Κονγκ, το αυτοϋποτιμητικό χιούμορ δεν προέβλεπε έντονα τη χαμηλή αυτοεκτίμηση ή τη χαμηλή υποκειμενική ευτυχία. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι λειτουργούσε ως τρόπος διαχείρισης των ανασφαλειών ή ότι βοηθούσε τις σχέσεις τους.
Μια μεταανάλυση του 2018, η οποία συγκέντρωσε 37 μελέτες με συνολικά 12.734 συμμετέχοντες, βρήκε ότι το αυτοϋποτιμητικό χιούμορ συνδεόταν συνολικά με λιγότερο ευνοϊκούς δείκτες ψυχικής υγείας. Οι συγγραφείς σημείωσαν, ωστόσο, ότι οι σχέσεις ανάμεσα στο χιούμορ και την ψυχική υγεία ήταν μικρές και όχι πάντα σταθερές. Επομένως, ένα μεμονωμένο αστείο δεν αρκεί για να βγάλουμε συμπεράσματα για έναν άνθρωπο.
Σε διαχρονική έρευνα με 1.234 εφήβους ηλικίας 11 έως 13 ετών, οι ερευνητές κατέγραψαν ότι η συχνότερη χρήση αυτοϋποτιμητικού χιούμορ συνδέθηκε με αύξηση της μοναξιάς και των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, καθώς και με μείωση της αυτοεκτίμησης μέσα στη σχολική χρονιά. Πρόκειται για συσχετίσεις που δείχνουν μια σύνδεση με την πάροδο του χρόνου, όχι για απόδειξη ότι το χιούμορ από μόνο του προκαλεί αυτές τις αλλαγές.
Το γέλιο μπορεί να μας δώσει απόσταση
Όταν κάτι πάει στραβά, ένα ήπιο αστείο μπορεί να μας βοηθήσει να πάρουμε μια ανάσα και να μην αφήσουμε το λάθος να καθορίσει ολόκληρη τη μέρα μας. Μπορεί επίσης να μειώσει την αμηχανία σε μια νέα παρέα, αρκεί να μην νιώθουμε ότι πρέπει να υποτιμήσουμε τον εαυτό μας για να γίνουμε αποδεκτοί.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν γελάμε. Είναι αν μετά το αστείο νιώθουμε περισσότερη ελευθερία ή αν μένουμε με την αίσθηση ότι επιβεβαιώσαμε κάτι κακό που ήδη πιστεύαμε για τον εαυτό μας.
Η παιχνιδιάρικη διάθεση καλλιεργείται
Μια τυχαιοποιημένη διαδικτυακή μελέτη με 533 συμμετέχοντες εξέτασε αν οι άνθρωποι μπορούν να καλλιεργήσουν την παιχνιδιάρικη διάθεσή τους. Για μία εβδομάδα, οι συμμετέχοντες δοκίμασαν διαφορετικές δραστηριότητες, όπως να καταγράφουν παιχνιδιάρικες στιγμές της ημέρας ή να χρησιμοποιούν την παιχνιδιάρικη πλευρά τους με έναν καινούργιο τρόπο. Οι ερευνητές κατέγραψαν αύξηση στην παιχνιδιάρικη διάθεση και μικρές θετικές επιδράσεις στην ευεξία και στα καταθλιπτικά συμπτώματα. Τα αποτελέσματα δεν υπόσχονται μια εύκολη λύση, δείχνουν όμως ότι η πιο ανάλαφρη ματιά μπορεί να εξασκηθεί.
Το να γελάμε με τον εαυτό μας μπορεί να μας βοηθήσει όταν το κάνουμε με αποδοχή. Αν, όμως, κάθε αστείο τον μικραίνει, αξίζει να αναρωτηθούμε τι προσπαθούμε να κρύψουμε πίσω από το γέλιο.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;