Αν μεγάλωσες με έναν γονέα που έβαζε συστηματικά τις δικές του ανάγκες πάνω από τις δικές σου, ίσως αναγνωρίζεις κάποιες από τις δυσκολίες της παιδικής σου ηλικίας και στην ενήλικη ζωή. Μπορεί να δυσκολεύεσαι να εμπιστευτείς τις επιλογές σου, να εκφράσεις διαφωνία ή να χαρείς χωρίς ενοχές. Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση. Αυτές οι συμπεριφορές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι ένας γονέας έχει ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας, ούτε εμφανίζονται σε όλους όσοι μεγάλωσαν σε ένα δύσκολο οικογενειακό περιβάλλον. Η διάγνωση ανήκει σε ειδικό ψυχικής υγείας. Έρευνες έχουν εντοπίσει συσχετίσεις ανάμεσα στον αντιλαμβανόμενο γονεϊκό ναρκισσισμό και σε δυσκολίες όπως το άγχος και η κατάθλιψη, όμως δεν περιγράφουν μια ενιαία πορεία για όλους.
Πώς μπορεί να φαίνονται αυτά τα βιώματα σήμερα
- Αμφιβάλλεις συχνά για τις αποφάσεις σου. Αν κάποιος αμφισβητούσε διαρκώς τις επιλογές σου ή σε έκανε να νιώθεις ότι δεν μπορούσες να κρίνεις σωστά, ίσως σήμερα δυσκολεύεσαι να αποφασίσεις χωρίς να ζητήσεις πρώτα επιβεβαίωση. Μπορεί επίσης να φοβάσαι υπερβολικά το λάθος.
- Νιώθεις άβολα όταν σου συμβαίνει κάτι καλό. Μια σημαντική στιγμή μπορεί να σου προκαλεί περισσότερο άγχος παρά χαρά, ιδίως αν περιμένεις ότι κάποιος θα την επισκιάσει ή θα τη μετατρέψει σε αφορμή για ένταση. Αυτό δεν συμβαίνει σε όλους, αλλά αξίζει να παρατηρήσεις τι νιώθεις και τι το πυροδοτεί.
- Βάζεις συχνά τους άλλους πρώτους. Μπορεί να λες «ναι» ενώ θέλεις να πεις «όχι», να αποφεύγεις να ζητήσεις όσα χρειάζεσαι ή να αισθάνεσαι υπεύθυνη για τη διάθεση των γύρω σου. Η διαρκής προσπάθεια να μην απογοητεύσεις κανέναν μπορεί να σε απομακρύνει από τα δικά σου όρια.
- Αποφεύγεις τις συγκρούσεις. Αν η διαφωνία στο σπίτι έφερνε τιμωρία, θυμό ή απόρριψη, ίσως τώρα να σου φαίνεται πιο ασφαλές να σωπαίνεις. Όμως μια ήρεμη διαφωνία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κινδυνεύει η σχέση.
- Δυσκολεύεσαι να αφεθείς στις στενές σχέσεις. Όταν η φροντίδα και η αποδοχή έμοιαζαν απρόβλεπτες, η συναισθηματική εγγύτητα μπορεί να σου προκαλεί αμφιθυμία. Ίσως θέλεις να πλησιάσεις τους άλλους, αλλά ταυτόχρονα φοβάσαι ότι θα σε πληγώσουν ή θα απομακρυνθούν.
- Η ένταση σού φαίνεται οικεία. Αν το οικογενειακό περιβάλλον είχε συχνά δράμα, μπορεί να δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις την ηρεμία ως κάτι ασφαλές. Αυτό δεν σημαίνει ότι επιδιώκεις συνειδητά το χάος. Μπορεί απλώς να χρειάζεσαι χρόνο για να συνηθίσεις σχέσεις με σταθερότητα και σεβασμό.
- Ζητάς συνεχώς περισσότερα από τον εαυτό σου. Ίσως δυσκολεύεσαι να χαρείς μια επιτυχία, επειδή αμέσως σκέφτεσαι τι άλλο έπρεπε να κάνεις. Όταν η αποδοχή έμοιαζε να εξαρτάται από την επίδοση, το «αρκετά καλό» μπορεί να μοιάζει ακόμη και σήμερα ανεπαρκές.
- Απομακρύνεσαι από τα συναισθήματά σου. Αν οι αντιδράσεις ή οι ανάγκες σου αντιμετωπίζονταν με ειρωνεία ή υποτίμηση, ίσως έμαθες να τις κρύβεις. Μπορεί να λες «δεν με νοιάζει», ενώ στην πραγματικότητα δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις τι αισθάνεσαι.
- Αντιδράς έντονα στην πίεση και στη χειριστική συμπεριφορά. Ένας τόνος φωνής, μια απαίτηση ή μια προσπάθεια ελέγχου μπορεί να σου θυμίζει παλιότερες εμπειρίες. Η αντίδρασή σου έχει σημασία, αλλά από μόνη της δεν αποδεικνύει ότι ο άλλος σε χειρίζεται. Δες τι συμβαίνει συγκεκριμένα και αν το μοτίβο επαναλαμβάνεται.
- Αναζητάς τρόπους να μουδιάσεις τη δυσφορία. Το φαγητό, το αλκοόλ, οι αγορές ή άλλες συνήθειες μπορεί κάποιες φορές να λειτουργούν ως προσωρινή ανακούφιση. Αν νιώθεις ότι χάνεις τον έλεγχο ή ότι αυτές οι συμπεριφορές επηρεάζουν τη ζωή σου, η συζήτηση με ειδικό μπορεί να σε βοηθήσει να βρεις ασφαλέστερους τρόπους διαχείρισης.
Οι δύσκολες εμπειρίες της παιδικής ηλικίας μπορούν να συνδέονται με επιπτώσεις στην υγεία και την ευημερία στην ενήλικη ζωή. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι καθορίζουν απόλυτα το μέλλον σου. Η υποστήριξη, οι σταθερές σχέσεις και η κατάλληλη φροντίδα μπορούν να βοηθήσουν.
Από την αναγνώριση στη φροντίδα του εαυτού σου
Αν αναγνωρίζεις κάποια από αυτά τα μοτίβα, δεν χρειάζεται να βιαστείς να βάλεις μια ταμπέλα ούτε στον γονέα σου ούτε στον εαυτό σου. Μπορείς να ξεκινήσεις παρατηρώντας πότε εμφανίζεται η δυσκολία και τι χρειάζεσαι εκείνη τη στιγμή. Ρώτησε τον εαυτό σου: «Πώς μπορώ να φροντίσω τις ανάγκες μου τώρα;», «Θέλω να συνεχίσω να συμπεριφέρομαι έτσι στον εαυτό μου;» και «Ποια επιλογή με εκφράζει σήμερα;»
Αν οι εμπειρίες αυτές επηρεάζουν τις σχέσεις ή την καθημερινότητά σου, ένας ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής μπορεί να σε βοηθήσει να τις επεξεργαστείς και να δοκιμάσεις νέους τρόπους αντίδρασης. Το παρελθόν εξηγεί μερικές φορές πώς έμαθες να προστατεύεσαι. Δεν ακυρώνει τη δυνατότητά σου να χτίσεις σήμερα σχέσεις και όρια που σε κάνουν να νιώθεις ασφαλής.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;