Έχει τύχει να μοιραστείς ένα ευχάριστο νέο και να νιώσεις πως ο άλλος δεν χάρηκε πραγματικά; Ένα παγωμένο χαμόγελο ή ένα σχόλιο που σε αφήνει με μια περίεργη αίσθηση μπορεί να σε βάλει σε σκέψεις. Κανένα μεμονωμένο σημάδι, όμως, δεν αποδεικνύει ότι κάποιος σε ζηλεύει. Η στάση του μπορεί να οφείλεται σε πολλούς λόγους, γι’ αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία να παρατηρείς αν ένα μοτίβο επαναλαμβάνεται. Η ζήλια συνδέεται συχνά με τη σύγκριση. Ο ψυχολόγος Leon Festinger διατύπωσε ήδη από το 1954 τη θεωρία ότι οι άνθρωποι αξιολογούν τις απόψεις και τις ικανότητές τους συγκρίνοντάς τες με εκείνες των άλλων. Η σύγκριση αυτή δεν οδηγεί πάντα σε εχθρική συμπεριφορά. Έρευνες ξεχωρίζουν τη ζήλια που ωθεί κάποιον να προσπαθήσει περισσότερο από εκείνη που τον κάνει να θέλει να μειώσει τον άλλον.
Τα κομπλιμέντα του αφήνουν πικρή γεύση
Ένα σχόλιο μπορεί να ξεκινά σαν έπαινος και να καταλήγει σε υποτίμηση. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να πει: «Μπράβο που πήρες την προαγωγή! Βέβαια, η εταιρεία δίνει ευκαιρίες σε όλους τελευταία» ή «Πολύ ωραίο το φόρεμά σου, καλύπτει τέλεια τις ατέλειες».
Τα λεγόμενα διφορούμενα κομπλιμέντα έχουν μελετηθεί ως τρόπος αυτοπαρουσίασης και κοινωνικής σύγκρισης. Δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ζήλια, αλλά όταν συνοδεύουν συστηματικά τις επιτυχίες σου με μια αιχμή, αξίζει να προσέξεις το μοτίβο.
Δείχνει μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν κάτι δεν πάει καλά
Ίσως στις καλές ειδήσεις σου απαντά σύντομα, ενώ στις δυσκολίες σου ζητά επίμονα λεπτομέρειες. Αυτή η αντίθεση μπορεί να σε προβληματίσει, όμως δεν αρκεί για να βγάλεις συμπέρασμα για τα κίνητρά του. Μπορεί να μην ξέρει πώς να αντιδράσει στη χαρά σου ή να προσπαθεί απλώς να σε στηρίξει όταν δυσκολεύεσαι.
Η λέξη Schadenfreude περιγράφει την ευχαρίστηση που μπορεί να νιώσει κάποιος για την ατυχία ενός άλλου. Σε μελέτη με λειτουργική μαγνητική τομογραφία, οι ερευνητές βρήκαν ισχυρότερη ενεργοποίηση περιοχών που σχετίζονται με την ανταμοιβή όταν συνέβαιναν ατυχίες σε πρόσωπα που οι συμμετέχοντες φθονούσαν. Το εύρημα αφορά συγκεκριμένες συνθήκες μιας μελέτης και δεν προσφέρει τρόπο να διαγνώσουμε τα συναισθήματα κάποιου από την καθημερινή του συμπεριφορά.
Μετατρέπει κάθε συζήτηση σε διαγωνισμό
Αναφέρεις ένα ταξίδι και αμέσως ακούς για ένα ακόμη πιο εντυπωσιακό. Μιλάς για μια αγορά και ο άλλος σπεύδει να αναφέρει κάτι ακριβότερο. Όταν αυτή η σύγκριση επαναλαμβάνεται και αφήνει την αίσθηση ότι πρέπει πάντα να αποδείξει πως υπερέχει, η σχέση μπορεί να γίνει κουραστική.
Η θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης βοηθά να καταλάβουμε γιατί οι επιτυχίες των άλλων επηρεάζουν την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε ανταγωνιστική κουβέντα κρύβει ζήλια. Σημασία έχει αν ο άλλος μπορεί να χαρεί μαζί σου ή αν χρειάζεται διαρκώς να μεταφέρει την προσοχή στον εαυτό του.
Μειώνει την εικόνα σου στους άλλους
Ένα πιο σοβαρό σημάδι δεν είναι μια άστοχη ατάκα, αλλά η επαναλαμβανόμενη προσπάθεια να βλάψει κάποιος τη φήμη ή τις σχέσεις σου. Μπορεί να υποβαθμίζει τη δουλειά σου, να αποδίδει κάθε επιτυχία σου στην τύχη ή να διαδίδει αρνητικά σχόλια πίσω από την πλάτη σου.
Στην έρευνα για την κοινωνική υπονόμευση στον χώρο εργασίας, ο όρος περιγράφει συμπεριφορές που στοχεύουν να δυσκολέψουν τις σχέσεις, την επαγγελματική επιτυχία ή τη φήμη ενός ανθρώπου. Η έννοια αφορά συγκεκριμένο ερευνητικό πλαίσιο και δεν σημαίνει ότι κάθε αρνητικό σχόλιο αποτελεί οργανωμένη υπονόμευση.
Υιοθετεί στοιχεία του στιλ ή των συνηθειών σου
Μπορεί να αρχίσει να χρησιμοποιεί τις ίδιες εκφράσεις, να ντύνεται παρόμοια ή να ασχολείται με πράγματα που αγαπάς. Η μίμηση είναι συνηθισμένη στις κοινωνικές σχέσεις και μπορεί να συμβαίνει ασυνείδητα. Από μόνη της δεν δείχνει ζήλια ούτε αποδεικνύει ότι κάποιος προσπαθεί να οικειοποιηθεί τις ιδέες σου. Αν όμως συνδυάζεται με ανταγωνισμό, υποτίμηση και άρνηση να αναγνωρίσει την επιρροή σου, τότε αποκτά άλλο βάρος.
Τι μπορείς να κάνεις χωρίς να βιαστείς να κατηγορήσεις
Αν αναγνωρίζεις κάποια από αυτά τα μοτίβα, προσπάθησε πρώτα να δεις τη συνολική συμπεριφορά και όχι να στηριχτείς σε ένα περιστατικό. Μπορείς να μοιράζεσαι λιγότερες προσωπικές πληροφορίες με ανθρώπους που δεν δείχνουν σεβασμό και να βάζεις όρια όταν ένα σχόλιο σε μειώνει. Αν υπάρχει συγκεκριμένο πρόβλημα, μίλησε για τη συμπεριφορά που σε ενόχλησε και για το πώς σε επηρεάζει, χωρίς να αποδώσεις στον άλλον ένα κίνητρο που δεν μπορείς να γνωρίζεις.
Δεν χρειάζεται να απολογείσαι για τις επιτυχίες σου. Χρειάζεται, όμως, να ξεχωρίζεις την πραγματική υπονόμευση από την αμηχανία, την κακή στιγμή ή μια δική σου ερμηνεία. Η επανάληψη και το πλαίσιο λένε περισσότερα από ένα βλέμμα ή μια ατάκα.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;