Το να μεγαλώνεις ένα παιδί δεν έχει εγχειρίδιο χρήσης. Υπάρχουν όμορφες στιγμές, φόβοι, αμφιβολίες, λάθη, ενοχές και φυσικά πολύ μεγάλη ευθύνη. Κανένας γονιός δεν μπορεί να είναι διαρκώς διαθέσιμος, ήρεμος και απολύτως συντονισμένος με όσα χρειάζεται το παιδί του. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στον γονιό που κάποιες φορές δεν τα καταφέρνει και σε εκείνον που παραμένει συναισθηματικά απόμακρος απέναντι στο παιδί του.
Ένα παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι κάποιος το ακούει, το βλέπει και αντιμετωπίζει τα συναισθήματά του ως σημαντικά. Όταν αυτό δεν συμβαίνει συστηματικά, μπορεί σταδιακά να μάθει να προσαρμόζεται στην απουσία συναισθηματικής στήριξης. Και ορισμένοι από αυτούς τους μηχανισμούς δεν εξαφανίζονται απαραίτητα όταν ενηλικιωθεί.
Οι ειδικοί συνδέουν τέτοιες εμπειρίες με συγκεκριμένες συμπεριφορές που μπορεί να εμφανιστούν αργότερα στη ζωή. Δεν σημαίνει ότι όποιος αναγνωρίζει τον εαυτό του σε αυτές είχε απαραίτητα συναισθηματικά αδιάφορους γονείς. Ωστόσο, μπορούν να αποτελέσουν ενδείξεις ενός τρόπου με τον οποίο ένας άνθρωπος έμαθε από μικρός να προστατεύεται.
1. Δυσκολεύεται να μιλήσει για όσα αισθάνεται
Αν ένα παιδί ακούει συχνά «μην κάνεις έτσι», «δεν έγινε και τίποτα» ή «σταμάτα να κλαις», μπορεί να πάρει ένα πολύ συγκεκριμένο μήνυμα. Ότι τα συναισθήματά του είναι υπερβολικά, ενοχλητικά ή δεν αξίζει να εκφράζονται.
Έτσι, μεγαλώνοντας, μπορεί να γίνει ένας άνθρωπος που κρατά τα πάντα μέσα του. Ίσως δυσκολεύεται να εξηγήσει ότι πληγώθηκε, φοβήθηκε ή απογοητεύτηκε και προς τα έξω να φαίνεται απόλυτα ψύχραιμος. Δεν σημαίνει ότι δεν νιώθει έντονα. Σημαίνει ότι έμαθε πως το να δείχνει όσα νιώθει δεν είναι πάντα ασφαλές.
2. Έχει πείσει τον εαυτό του ότι δεν χρειάζεται κανέναν
Η ανεξαρτησία είναι πολύτιμη. Υπάρχει όμως μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στο «μπορώ να τα καταφέρω μόνος μου» και στο «δεν επιτρέπεται να χρειάζομαι κανέναν».
Όταν ένα παιδί δεν έχει συνηθίσει να βρίσκει συναισθηματική στήριξη στους γονείς του, μπορεί ως ενήλικας να δυσκολεύεται να ζητήσει βοήθεια ακόμη και όταν πραγματικά τη χρειάζεται. Θα προσπαθήσει να λύσει μόνο του ένα πρόβλημα, να περάσει μόνο του μια δύσκολη περίοδο και να μην αφήσει τους άλλους να δουν ότι δυσκολεύεται. Κάπως έτσι, αυτό που εξωτερικά μοιάζει με δύναμη μπορεί να μετατραπεί σε εξάντληση και απομόνωση.
3. Αμφισβητεί συνεχώς τον εαυτό του
Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται μόνο με επαίνους. Χτίζεται και όταν ένα παιδί νιώθει ότι κάποιος ακούει σοβαρά όσα σκέφτεται και αισθάνεται.
Όταν αντίθετα οι αντιδράσεις του υποτιμώνται συστηματικά, μπορεί να αρχίσει να μην εμπιστεύεται ούτε τη δική του κρίση. Αργότερα στη ζωή του, σκέψεις όπως «Μήπως το μεγαλοποιώ;», «μήπως είμαι υπερβολικός;» ή «μήπως φταίω εγώ;» μπορεί να εμφανίζονται πολύ πιο συχνά από όσο θα ήθελε.
Ακόμη και μπροστά σε προσωπικές αποφάσεις, ίσως αναζητά συνεχώς την επιβεβαίωση των άλλων, επειδή δεν έμαθε να εμπιστεύεται εύκολα τη δική του φωνή.
4. Κρατά απόσταση στις σχέσεις του
Για να μπορέσει ένας άνθρωπος να εμπιστευτεί, χρειάζεται κάποτε να έχει νιώσει ότι μπορεί να βασιστεί σε κάποιον. Η εμπιστοσύνη καλλιεργείται όταν ένα παιδί ξέρει ότι, αν ζητήσει βοήθεια ή μιλήσει για κάτι που το απασχολεί, δεν θα αντιμετωπίσει αδιαφορία ή απόρριψη.
Αν αυτό έλειπε από την παιδική του ηλικία, ίσως αργότερα δυσκολεύεται να αφεθεί πραγματικά στους ανθρώπους γύρω του. Μπορεί να περιμένει ότι κάποια στιγμή θα απογοητευτεί ή να κρατά συναισθηματικές αποστάσεις ακόμη και μέσα σε μια υγιή σχέση.
Η απόσταση σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί περισσότερο ως προστασία παρά ως αδιαφορία.
5. Λέει συνεχώς «ναι», ακόμη κι όταν θέλει να πει «όχι»
Όταν ένα παιδί μεγαλώνει πιστεύοντας ότι οι ανάγκες των άλλων είναι πιο σημαντικές από τις δικές του, μπορεί να συνδέσει την άρνηση με την ενοχή. Έτσι, ως ενήλικας δυσκολεύεται να θέσει όρια χωρίς να νιώθει ότι απογοητεύει κάποιον.
Μπορεί να αναλάβει άλλη μία δουλειά ενώ έχει ήδη κουραστεί, να βοηθήσει έναν φίλο όταν στην πραγματικότητα δεν έχει ούτε χρόνο ούτε ενέργεια ή να αποφύγει μια διαφωνία απλώς και μόνο για να μη δημιουργηθεί ένταση.
Στην ελληνική οικογενειακή πραγματικότητα, μάλιστα, φράσεις όπως «τι θα πει ο κόσμος;» ή «μην στενοχωρήσεις τους δικούς σου» μπορούν να κάνουν αυτή τη στάση ακόμη πιο ισχυρή. Κάπως έτσι, το παιδί μαθαίνει ότι για να είναι «καλό» πρέπει πρώτα να φροντίζει τους υπόλοιπους και μετά τον εαυτό του.
Όσα μάθαμε μικροί δεν είναι καταδίκη
Η παιδική ηλικία επηρεάζει τον τρόπο που συνδεόμαστε, ζητάμε βοήθεια, θέτουμε όρια και αντιμετωπίζουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Δεν καθορίζει όμως απόλυτα όσα θα συμβούν στη συνέχεια.
Το πρώτο σημαντικό βήμα είναι συχνά η αναγνώριση αυτών των μοτίβων. Το να μάθει ένας ενήλικας να λέει τι αισθάνεται, να ζητά βοήθεια, να εμπιστεύεται τη δική του κρίση και να βάζει όρια χωρίς ενοχές είναι δεξιότητες που μπορούν να καλλιεργηθούν. Και ίσως κάπου εκεί αρχίζει μια πιο ήρεμη σχέση όχι μόνο με τους άλλους, αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;