Πολλές φορές πιστεύουμε ότι θα νιώσουμε ευτυχισμένοι και γεμάτοι αυτοπεποίθηση μόλις πετύχουμε κάτι συγκεκριμένο. Ίσως όταν παντρευτούμε, πάρουμε προαγωγή, αποκτήσουμε περισσότερα χρήματα ή αλλάξουμε την εμφάνισή μας. Όμως, ακόμη κι αν ένας στόχος μάς χαρίσει χαρά, δεν είναι βέβαιο ότι θα ενισχύσει και την αυτοεκτίμησή μας.
Γιατί δεν αρκεί να φτάσουμε στον στόχο μας
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν αυτή την προσδοκία ως «πλάνη της άφιξης» (arrival fallacy). Με άλλα λόγια, φανταζόμαστε πως όταν φτάσουμε εκεί που θέλουμε, θα νιώσουμε επιτέλους ολοκληρωμένοι και ευτυχισμένοι.
Συχνά, όμως, η ικανοποίηση κρατά λίγο. Η επιτυχία μπορεί να μας χαροποιήσει, αλλά δεν αλλάζει αυτόματα τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας. Αν μέσα μας παραμένει η αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετός», ένα ακόμη επίτευγμα ενδέχεται να μην την εξαφανίσει.
Πώς επηρεάζουν οι αναμνήσεις την εικόνα μας για τον εαυτό μας
Η αυτοεκτίμηση διαμορφώνεται και από όσα έχουμε ζήσει. Εμπειρίες απόρριψης, bullying, παραμέλησης ή κακοποίησης μπορεί να αφήσουν έντονο αποτύπωμα, το οποίο δεν σβήνει απαραίτητα ύστερα από μια πρόσφατη επιτυχία.
Μια δύσκολη παιδική ανάμνηση ή μια επώδυνη απόρριψη μπορεί να λειτουργεί σαν «φακός» μέσα από τον οποίο ερμηνεύουμε όσα συμβαίνουν σήμερα. Έτσι, μπορεί να περιμένουμε ότι οι άλλοι θα μας απορρίψουν, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει σαφής ένδειξη, ή να δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε ότι κάποιος μας αγαπά πραγματικά.
Η μνήμη μπορεί να αλλάξει το συναισθηματικό της νόημα
Η μνήμη δεν λειτουργεί σαν αρχείο που αναπαράγει κάθε φορά το παρελθόν με απόλυτη ακρίβεια. Κάθε φορά που ανακαλούμε μια ανάμνηση, ενδέχεται να την επεξεργαστούμε και να την αποθηκεύσουμε ξανά με διαφορετικό τρόπο.
Με βάση αυτή τη δυνατότητα, οι ερευνητές μελετούν τεχνικές «ανασυγκρότησης» ή «επαναπαγίωσης» της μνήμης. Στόχος τους είναι να αλλάξει το συναισθηματικό νόημα που έχει μια δύσκολη εμπειρία για το άτομο.
Μια άσκηση για να δούμε αλλιώς μια δύσκολη εμπειρία
Μία από τις ασκήσεις αυτές περιλαμβάνει την ανάκληση μιας αρνητικής ανάμνησης με όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες. Έπειτα, το άτομο φαντάζεται ότι ο σημερινός, ενήλικος εαυτός του παρεμβαίνει στη σκηνή και προσφέρει στο νεότερο «εγώ» ασφάλεια, προστασία ή υποστήριξη.
Ας πούμε ότι κάποιος θυμάται μια στιγμή κατά την οποία ένας γονιός τον έκανε να αισθανθεί ανεπαρκής. Μπορεί να φανταστεί τον σημερινό εαυτό του να πλησιάζει το παιδί και να του υπενθυμίζει ότι δεν ευθύνεται για όσα συμβαίνουν και ότι αξίζει αγάπη και προστασία.
Δεν αλλάζουμε το παρελθόν, αλλά τη σημασία του
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Cognitive Behaviour Therapy, οι συμμετέχοντες ακολούθησαν μια διαδικασία τροποποίησης αναμνήσεων. Στη συνέχεια, ανέφεραν ότι ένιωθαν καλύτερα, είχαν λιγότερο άγχος και υψηλότερη αυτοεκτίμηση.
Η προσέγγιση δεν υπόσχεται ότι θα διαγράψουμε το παρελθόν ή ότι θα προσποιηθούμε πως δεν συνέβη κάτι οδυνηρό. Σκοπός είναι να αναθεωρήσουμε το νόημα που εξακολουθεί να έχει εκείνη η εμπειρία για εμάς.
Μια απόρριψη, για παράδειγμα, δεν αποτελεί απόδειξη ότι «δεν αξίζουμε». Είναι μια δύσκολη εμπειρία, αλλά δεν περιγράφει από μόνη της ολόκληρη τη ζωή ή την αξία μας. Κάποιες φορές, αυτό το διαφορετικό βλέμμα μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα προς μια πιο σταθερή αυτοεκτίμηση.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;