Έχεις παρατηρήσει ότι κάποιοι άνθρωποι σκέφτονται ξανά και ξανά πριν αγοράσουν κάτι, ακόμη κι αν το έχουν ανάγκη, ενώ άλλοι ξοδεύουν χωρίς ιδιαίτερους ενδοιασμούς; Θα μπορούσες να πεις ότι είναι θέμα χαρακτήρα ή οικονομικής δυνατότητας. Ωστόσο, η σχέση που έχουμε με τα χρήματα επηρεάζεται και από όσα ζήσαμε μεγαλώνοντας. Από τις κουβέντες που ακούγαμε στο σπίτι μέχρι τον τρόπο που οι γονείς μας αντιμετώπιζαν τα καθημερινά έξοδα, όλα μπορεί να έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους. Και το ενδιαφέρον είναι ότι πολλές φορές συνεχίζουμε να ακολουθούμε αυτές τις συνήθειες χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε.
Όσα μάθαμε για τα χρήματα χωρίς να μας τα διδάξει κανείς
Σκέψου λίγο το σπίτι στο οποίο μεγάλωσες. Υπήρχε άγχος κάθε φορά που έφταναν οι λογαριασμοί; Άκουγες συχνά τη φράση «δεν έχουμε λεφτά»; Ή μήπως οι αγορές αποτελούσαν μια ευχάριστη οικογενειακή συνήθεια και τα δώρα ήταν ένας τρόπος να δείχνετε την αγάπη σας;
Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε και συχνά υιοθετούν συμπεριφορές που βλέπουν καθημερινά. Έτσι, ένας άνθρωπος που μεγάλωσε σε οικογένεια με οικονομικές δυσκολίες μπορεί ως ενήλικας να αισθάνεται ανασφάλεια ακόμη κι όταν έχει αρκετά χρήματα στην άκρη. Κάποιος άλλος, που έμαθε να συνδέει την οικονομική άνεση με την επιτυχία, ίσως δίνει μεγαλύτερη αξία στα ακριβά αντικείμενα.
Στην ψυχολογία υπάρχει ο όρος «οικονομικά σενάρια», που περιγράφει τις πεποιθήσεις τις οποίες αναπτύσσουμε γύρω από τα χρήματα. Πρόκειται για αντιλήψεις που συχνά διαμορφώνονται από τις πρώτες μας εμπειρίες και μπορούν να επηρεάζουν τις οικονομικές αποφάσεις μας για πολλά χρόνια.
Γιατί μερικές φορές ψωνίζουμε χωρίς να χρειαζόμαστε τίποτα;
Μια δύσκολη μέρα στη δουλειά, μια απογοήτευση ή απλώς μια περίοδος έντονου άγχους μπορεί να μας οδηγήσει σε μια αγορά που δεν είχαμε προγραμματίσει. Ένα καινούριο ζευγάρι παπούτσια, ένα άρωμα ή κάτι για το σπίτι αρκεί μερικές φορές για να μας φτιάξει προσωρινά τη διάθεση.
Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να αγοράζουμε πράγματα που μας ευχαριστούν. Το ζήτημα αρχίζει όταν οι αγορές γίνονται ο βασικός τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να διαχειριστούμε τα συναισθήματά μας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να σχετίζεται με εμπειρίες της παιδικής ηλικίας. Για παράδειγμα, κάποιος που μεγάλωσε με πολλές στερήσεις ίσως αισθάνεται σήμερα την ανάγκη να αποκτήσει όσα δεν μπορούσε να έχει παλαιότερα. Αντίστοιχα, ένας άνθρωπος που δεχόταν συχνά δώρα ως ένδειξη αγάπης μπορεί να έχει συνδέσει τις αγορές με τη φροντίδα και την επιβράβευση.
Βέβαια, δεν εξηγούνται όλες οι καταναλωτικές μας συνήθειες από το παρελθόν. Η καθημερινή πίεση, η διαφήμιση, το περιβάλλον μας και οι σημερινές οικονομικές συνθήκες επηρεάζουν επίσης τις επιλογές μας.
Όταν νιώθεις ενοχές ακόμη και για τα απαραίτητα
Υπάρχει όμως και η αντίθετη πλευρά. Εκείνοι που δυσκολεύονται να αποχωριστούν τα χρήματά τους, ακόμη κι όταν πρόκειται για κάτι που θα βελτίωνε ουσιαστικά την καθημερινότητά τους.
Μπορεί να αναβάλλουν μια απαραίτητη αγορά, να αισθάνονται άσχημα όταν ξοδεύουν για τον εαυτό τους ή να ανησυχούν υπερβολικά για το οικονομικό τους μέλλον.
Η αποταμίευση είναι μια χρήσιμη συνήθεια, αλλά όταν συνοδεύεται από διαρκή φόβο, μπορεί να περιορίζει την ποιότητα της ζωής μας. Αν κάποιος έχει μεγαλώσει ακούγοντας συνεχώς ότι τα χρήματα δεν φτάνουν, είναι πιθανό να διατηρεί αυτή την ανησυχία ακόμη κι όταν οι συνθήκες έχουν βελτιωθεί.
Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάθε προσεκτικός άνθρωπος κουβαλά κάποιο παιδικό τραύμα. Μερικοί απλώς προτιμούν την οικονομική ασφάλεια και κάνουν συνειδητά πιο συγκρατημένες επιλογές.
Πώς θα αποκτήσεις μια πιο υγιή σχέση με τα χρήματα
Το πρώτο βήμα είναι να καταλάβεις τι πραγματικά σε οδηγεί στις οικονομικές σου αποφάσεις. Την επόμενη φορά που θα θελήσεις να αγοράσεις κάτι, αναρωτήσου αν το χρειάζεσαι, αν το θέλεις πραγματικά ή αν προσπαθείς να αλλάξεις τη διάθεσή σου.
Αντίστοιχα, όταν διστάζεις να ξοδέψεις χρήματα για κάτι σημαντικό, σκέψου αν υπάρχει ουσιαστικός οικονομικός λόγος ή αν σε επηρεάζει ένας φόβος που έχεις συνηθίσει να κουβαλάς.
Μπορείς επίσης να θυμηθείς πώς μιλούσαν οι γονείς σου για τα χρήματα. Ποιες φράσεις επαναλάμβαναν; Πώς αντιδρούσαν σε μια απρόβλεπτη δαπάνη; Τι θεωρούσαν πολυτέλεια και τι πραγματική ανάγκη;
Αυτές οι μικρές παρατηρήσεις μπορούν να σε βοηθήσουν να αναγνωρίσεις συμπεριφορές που μέχρι σήμερα θεωρούσες αυτονόητες. Παράλληλα, ένας ρεαλιστικός προϋπολογισμός μπορεί να σου δώσει μεγαλύτερη σιγουριά, είτε δυσκολεύεσαι να περιορίσεις τα έξοδά σου είτε φοβάσαι υπερβολικά να ξοδέψεις.
Το σημαντικό είναι να θυμάσαι ότι δεν χρειάζεται να διαχειρίζεσαι τα χρήματά σου με τον ίδιο τρόπο που το έκαναν οι γονείς σου. Μπορείς να κρατήσεις όσα σου έμαθαν και σε βοηθούν, αλλά και να αφήσεις πίσω συνήθειες που δεν ταιριάζουν πια στη ζωή σου.
Άλλωστε, μια καλή σχέση με τα χρήματα δεν σημαίνει ούτε να τα ξοδεύεις αλόγιστα ούτε να τα φυλάς με κάθε κόστος. Σημαίνει να μπορείς να καλύπτεις τις ανάγκες σου, να απολαμβάνεις όσα σου επιτρέπουν οι δυνατότητές σου και να προγραμματίζεις το μέλλον χωρίς να ζεις διαρκώς με άγχος. Και ίσως η αρχή για όλα αυτά να βρίσκεται σε μια απλή σκέψη: ποιες οικονομικές συνήθειες είναι πραγματικά δικές σου και ποιες απλώς έμαθες μεγαλώνοντας;
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;