Ένα παιδί που μοιράζεται τα παιχνίδια του, λέει πάντα «ευχαριστώ» και αποφεύγει τις διαφωνίες μπορεί να φαίνεται υπόδειγμα ευγένειας. Όμως, όταν συμφωνεί με όλους επειδή φοβάται μήπως τους δυσαρεστήσει, η συμπεριφορά του ίσως κρύβει κάτι περισσότερο από καλοσύνη. Οι ειδικοί περιγράφουν αυτό το μοτίβο ως people-pleasing, δηλαδή τη διαρκή προσπάθεια να ευχαριστεί κανείς τους άλλους ακόμη κι όταν παραμερίζει τις δικές του ανάγκες.
Η ευγένεια από μόνη της δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Σημασία έχει αν το παιδί επιλέγει να φερθεί γενναιόδωρα ή αν νιώθει ότι πρέπει να το κάνει για να κερδίσει αποδοχή. Όταν συστηματικά αγνοεί όσα θέλει και αισθάνεται, μπορεί να δυσκολευτεί να εκφράσει τη γνώμη του και να υπερασπιστεί τον εαυτό του όσο μεγαλώνει. Η οικογενειακή θεραπεύτρια Nina Westbrook προειδοποιεί: «Αυτό μπορεί να πλήξει σοβαρά την αυτοπεποίθησή του» και «Δυσκολεύεται να πει “όχι” ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του μεγαλώνοντας, κάτι που οδηγεί σε άγχος, συναισθηματική εξουθένωση και ανισόρροπες σχέσεις στην ενήλικη ζωή».
Έξι συμπεριφορές που αξίζει να προσέξεις
Κανένα από τα παρακάτω σημάδια, από μόνο του, δεν σημαίνει ότι ένα παιδί έχει συγκεκριμένο πρόβλημα. Αν όμως εμφανίζονται συχνά μαζί και το παιδί δείχνει να παραμερίζει τον εαυτό του, αξίζει να το παρατηρήσεις με προσοχή.
- Ζητά συγγνώμη χωρίς να χρειάζεται. Απολογείται ακόμη κι όταν δεν έχει κάνει κάτι λάθος ή όταν απλώς εκφράζει μια ανάγκη.
- Χρειάζεται διαρκώς επιβεβαίωση. Ρωτά επανειλημμένα «Το έκανα σωστά;», «Είσαι θυμωμένη μαζί μου;» ή «Είναι όλα εντάξει;».
- Δυσκολεύεται να πει «όχι». Δέχεται προτάσεις και αναλαμβάνει πράγματα, ακόμη κι όταν δεν τα θέλει.
- Αλλάζει τη γνώμη ή τα ενδιαφέροντά του για να ταιριάξει. Μπορεί να ισχυριστεί πως του αρέσει ένα παιχνίδι ή ένα είδος μουσικής, ενώ δεν ισχύει, για να γίνει αποδεκτό από την παρέα.
- Αποφεύγει κάθε διαφωνία. Κρατά μέσα του τον θυμό ή τη δυσαρέσκειά του επειδή φοβάται ότι μια έντονη συζήτηση θα χαλάσει τις σχέσεις του.
- Φορτώνεται περισσότερες ευθύνες απ’ όσες αντέχει. Λέει «ναι» για να μη στενοχωρήσει τους άλλους και παραμελεί όσα χρειάζεται το ίδιο.
Πώς μπορεί να ξεκινήσει αυτό το μοτίβο
Δεν υπάρχει μία εξήγηση που να ισχύει για όλα τα παιδιά. Οι προσδοκίες για τελειότητα, η χαμηλή αυτοπεποίθηση ή ένα απρόβλεπτο και τεταμένο περιβάλλον μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί σχετίζεται με τους γύρω του. Κάποια παιδιά προσπαθούν να είναι συνεχώς «βολικά» και πρόθυμα, επειδή έτσι πιστεύουν ότι θα αποφύγουν τη σύγκρουση ή την απόρριψη.
Όπως λέει η Westbrook, «Το people-pleasing ξεκινά όταν τα παιδιά νιώθουν ότι πρέπει να είναι “καλά” για να αγαπηθούν». Και για τα πιο ευαίσθητα παιδιά, «το να είναι πάντα ευγενικά και εξυπηρετικά, μοιάζει με τον μοναδικό τρόπο για να νιώσουν ότι αξίζουν».
Πώς μπορείς να στηρίξεις το παιδί
Δεν χρειάζεται να περιορίσεις την καλοσύνη του. Βοήθησέ το, όμως, να καταλάβει ότι μπορεί να είναι ευγενικό και ταυτόχρονα να έχει όρια. Μπορείς να εξασκηθείς μαζί του σε απλές φράσεις, όπως: «Όχι, δεν μπορώ να σου το δώσω τώρα, γιατί θέλω να το κρατήσω». Έτσι μαθαίνει ότι δικαιούται να αρνηθεί χωρίς να προσβάλει κανέναν.
Επιβράβευσε την ειλικρίνειά του και τη στιγμή που εκφράζει τη διαφωνία του, όχι μόνο όταν συνεργάζεται ή υπακούει. Δώσε χώρο και στα δύσκολα συναισθήματα. Το παιδί μπορεί να θυμώσει, να απογοητευτεί ή να στενοχωρηθεί χωρίς να χρειάζεται να ζητήσει συγγνώμη γι’ αυτό. Παράλληλα, πες του καθαρά ότι το αγαπάς και όταν κάνει λάθη ή δεν ικανοποιεί τους πάντες.
Αν βλέπεις ότι ο φόβος της αποτυχίας ή της απόρριψης επηρεάζει έντονα την καθημερινότητά του, ή ότι οι άλλοι εκμεταλλεύονται συστηματικά τη δυσκολία του να πει «όχι», ένας παιδοψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει. Στόχος δεν είναι να γίνει λιγότερο ευγενικό, αλλά να μάθει πως η καλοσύνη του δεν χρειάζεται να έρχεται σε βάρος του εαυτού του.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;