Κάθε παιδί μεγαλώνει με τον δικό του ρυθμό. Κι όμως, είναι σχεδόν αδύνατο για έναν γονιό να μην κάνει συγκρίσεις. Το παιδί μιας φίλης περπάτησε νωρίτερα, ένα ανιψάκι μίλησε πριν κλείσει τα δύο και κάπου εκεί γεννιέται η σκέψη: «Μήπως το δικό μου έχει αργήσει;».
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι μικρές διαφορές δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας. Η ανάπτυξη δεν ακολουθεί το ίδιο χρονοδιάγραμμα σε όλα τα παιδιά. Υπάρχουν, ωστόσο, συγκεκριμένα αναπτυξιακά ορόσημα που βοηθούν τους παιδιάτρους να παρακολουθούν την εξέλιξη ενός παιδιού και να εντοπίζουν εγκαίρως πότε μπορεί να χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη.
Η αναπτυξιακή καθυστέρηση δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση. Περιγράφει την περίπτωση κατά την οποία ένα παιδί δεν έχει κατακτήσει κάποια δεξιότητα μέσα στο χρονικό διάστημα που αναμένεται για την ηλικία του. Και όταν υπάρχει πραγματικά κάποια δυσκολία, ο έγκαιρος εντοπισμός της μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά.
Μην κοιτάς τι κάνει το παιδί της φίλης σου
Το αν ένα άλλο παιδί της ίδιας ηλικίας περπάτησε, μίλησε ή έμαθε να τρώει μόνο του νωρίτερα δεν αποτελεί αξιόπιστο μέτρο σύγκρισης. Αυτό που ενδιαφέρει τους ειδικούς είναι αν το παιδί κινείται μέσα στο αναμενόμενο αναπτυξιακό εύρος.
Για παράδειγμα, αν ένα μωρό δεν καταφέρνει να καθίσει μόνο του περίπου στους οκτώ μήνες ή αν δεν έχει περπατήσει μέχρι τους δεκαοκτώ μήνες, είναι καλό να το συζητήσεις με τον παιδίατρο. Δεν μετρά όμως μόνο το πότε κατακτά μια δεξιότητα. Σημασία έχει και ο τρόπος με τον οποίο κινείται το παιδί.
Αν στηρίζεται συστηματικά μόνο στο ένα πόδι ή περπατά αποκλειστικά στις μύτες, ο παιδίατρος μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση. Ένα τέτοιο σημάδι δεν οδηγεί αυτόματα στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Απλώς είναι κάτι που αξίζει να διερευνηθεί αντί να αγνοηθεί.
Η επικοινωνία δεν αρχίζει με το πρώτο «μαμά»
Πολύ πριν ένα παιδί πει την πρώτη του λέξη, έχει ήδη αρχίσει να επικοινωνεί. Σε κοιτάζει, χαμογελά, χρησιμοποιεί εκφράσεις, αντιδρά σε ερεθίσματα και αργότερα δείχνει με το χέρι του αυτό που θέλει ή κάτι που του τραβά την προσοχή.
Γι’ αυτό και η γλωσσική ανάπτυξη δεν αξιολογείται μόνο με βάση τον αριθμό των λέξεων που χρησιμοποιεί ένα παιδί. Αν περίπου στους έξι μήνες ένα μωρό δεν ανταποκρίνεται με χαμόγελο ή αποφεύγει σταθερά τη βλεμματική επαφή, χρειάζεται να ενημερωθεί ο παιδίατρος.
Αντίστοιχα, αν ένα παιδί δεν χρησιμοποιεί λέξεις περίπου στους δεκαέξι μήνες, μπορεί να προταθεί αρχικά έλεγχος της ακοής και στη συνέχεια αξιολόγηση της γλωσσικής ανάπτυξης. Οι χειρονομίες, η βλεμματική επαφή και η διάθεση για αλληλεπίδραση είναι εξίσου σημαντικές με τις λέξεις, καθώς δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για την κοινωνική και επικοινωνιακή εξέλιξή του.
Η απώλεια μιας δεξιότητας χρειάζεται άμεση προσοχή
Υπάρχει μία περίπτωση στην οποία δεν έχει νόημα να περιμένεις απλώς για να δεις πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα. Πρόκειται για την απώλεια δεξιοτήτων που το παιδί είχε ήδη κατακτήσει.
Αν σταματήσει να χρησιμοποιεί λέξεις που έλεγε, αν χάσει κάποια κινητική δεξιότητα ή αν αλλάξει αισθητά ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρά κοινωνικά, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από ειδικό.
Παράλληλα, όσο πλησιάζει τον πρώτο χρόνο ζωής, το παιδί αρχίζει σταδιακά να εξερευνά πιο ενεργά όσα συμβαίνουν γύρω του. Αναζητά ένα αντικείμενο που κρύφτηκε μπροστά του, ανακαλύπτει απλές σχέσεις αιτίας και αποτελέσματος και δείχνει περιέργεια για το περιβάλλον του. Η συνολική εικόνα της ανάπτυξης έχει επομένως μεγαλύτερη σημασία από μία μεμονωμένη δεξιότητα.
Παρατήρηση χωρίς πανικό
Το ζητούμενο δεν είναι να μετατραπεί η καθημερινότητα σε ένα συνεχές τεστ αναπτυξιακών οροσήμων. Ούτε χρειάζεται να ανησυχείς επειδή το παιδί άργησε λίγες ημέρες ή εβδομάδες να κάνει κάτι που ένα συνομήλικο παιδί κατάφερε νωρίτερα.
Χρειάζεται όμως να παρατηρείς την εξέλιξή του και να εμπιστεύεσαι τον παιδίατρο όταν κάτι σε προβληματίζει, αντί να αναζητάς απαντήσεις στις εμπειρίες άλλων γονιών ή στα social media.
Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν σημαίνει ότι βάζεις μια ταμπέλα στο παιδί. Σημαίνει ότι δεν αφήνεις μια πιθανή δυσκολία στην τύχη της. Αν τελικά δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, θα έχεις μια πιο ξεκάθαρη εικόνα. Αν χρειάζεται υποστήριξη, θα μπορέσει να τη λάβει την κατάλληλη στιγμή. Και αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από το αν περπάτησε ή μίλησε λίγο νωρίτερα ή λίγο αργότερα από το παιδί κάποιου άλλου.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;