Αν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης πιάνεις τον εαυτό σου να ξεχνάει μικρά πράγματα, να χάνει εύκολα τη συγκέντρωσή του ή να σταματά στη μέση μιας πρότασης ψάχνοντας μια λέξη, δεν είσαι η μόνη. Για πολλά χρόνια, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι αυτές οι αλλαγές οφείλονταν σχεδόν αποκλειστικά στην έλλειψη ύπνου, στις ορμόνες και στο αυξημένο στρες. Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Νέα έρευνα από το Amsterdam UMC δείχνει ότι ο εγκέφαλος της εγκύου δεν λειτουργεί χειρότερα. Αντίθετα, προσαρμόζεται ώστε να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις της μητρότητας.
Η διαδικασία αυτή ονομάζεται matrescence, δηλαδή η μετάβαση στη μητρότητα. Πρόκειται για μια περίοδο μεγάλων βιολογικών και ψυχολογικών αλλαγών, αντίστοιχη σε σημασία με την εφηβεία, κατά την οποία ο εγκέφαλος επαναπροσδιορίζει τον τρόπο που επεξεργάζεται πληροφορίες, συναισθήματα και κοινωνικά ερεθίσματα.
Ο εγκέφαλος «εκπαιδεύεται» να καταλαβαίνει καλύτερα το μωρό
Στην πρώτη εγκυμοσύνη συμβαίνει κάτι που αρχικά ακούγεται παράδοξο. Ορισμένες περιοχές της φαιάς ουσίας μειώνονται σε όγκο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος χάνει δυνατότητες. Οι επιστήμονες παρομοιάζουν αυτή τη διαδικασία με το κλάδεμα ενός φυτού. Απομακρύνονται οι λιγότερο χρήσιμες νευρωνικές συνδέσεις, ώστε να ενισχυθούν εκείνες που πραγματικά χρειάζονται.
Το αποτέλεσμα είναι ένας εγκέφαλος που γίνεται ιδιαίτερα αποτελεσματικός στην κατανόηση των συναισθημάτων και των αναγκών του βρέφους. Έτσι, η μητέρα μπορεί:
- Να «διαβάζει» τις ανάγκες του μωρού της πριν καν εκείνο κλάψει.
- Να αντιλαμβάνεται αν το βρέφος είναι αναστατωμένο χωρίς να υπάρχει λεκτική επικοινωνία.
- Να αναπτύσσει μια εξαιρετικά οξυμένη κοινωνική και συναισθηματική αντίληψη.
Η δεύτερη εγκυμοσύνη δεν αλλάζει τον εγκέφαλο με τον ίδιο τρόπο
Οι αλλαγές δεν επαναλαμβάνονται ακριβώς ίδιες σε κάθε εγκυμοσύνη. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στην πρώτη εγκυμοσύνη αναδιοργανώνονται κυρίως τα κυκλώματα που σχετίζονται με την κοινωνική αντίληψη και την κατανόηση των άλλων ανθρώπων.
Στη δεύτερη εγκυμοσύνη, όμως, ο εγκέφαλος φαίνεται να επενδύει περισσότερο σε δίκτυα που αφορούν την προσοχή και τον έλεγχο των κινήσεων. Αυτό επιτρέπει στη μητέρα να ανταποκρίνεται πιο γρήγορα στις διαφορετικές ανάγκες δύο παιδιών και να διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά τις απαιτήσεις της καθημερινότητας. Παράλληλα, αλλάζει και η λευκή ουσία, δηλαδή το δίκτυο που συνδέει τις διάφορες περιοχές του εγκεφάλου, ενισχύοντας τον συντονισμό τους.
Γιατί ξεχνάς πιο εύκολα μικρές λεπτομέρειες;
Το λεγόμενο “brain fog” είναι μια εμπειρία που περιγράφουν πολλές εγκυμονούσες, ιδιαίτερα προς το τέλος της κύησης. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι δεν πρόκειται για ένδειξη μειωμένης νοητικής ικανότητας. Αντίθετα, ο εγκέφαλος ανακατανέμει τους πόρους του.
Με απλά λόγια, αφιερώνει λιγότερη ενέργεια στην καθημερινή μνήμη και περισσότερη στην επεξεργασία συναισθημάτων, στην εγρήγορση και στη φροντίδα του μωρού. Η προσωρινή δυσκολία στο να θυμηθείς πού άφησες τα κλειδιά ή ποια λέξη ήθελες να χρησιμοποιήσεις ίσως είναι το τίμημα μιας πολύ πιο σημαντικής προσαρμογής.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι οι ερευνητές βρήκαν συσχέτιση ανάμεσα στις αλλαγές της φαιάς ουσίας και στη συμπεριφορά «προετοιμασίας της φωλιάς» (nesting) λίγο πριν από τον τοκετό.
Οι αλλαγές ίσως προστατεύουν και την ψυχική υγεία
Η αναδιοργάνωση του εγκεφάλου φαίνεται πως δεν ωφελεί μόνο τη σχέση μητέρας και παιδιού.
Σύμφωνα με τη μελέτη, γυναίκες που παρουσίασαν μικρότερες εγκεφαλικές μεταβολές κατά την εγκυμοσύνη εμφάνισαν συχνότερα συμπτώματα επιλόχειας κατάθλιψης. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η νευροπλαστικότητα μπορεί να λειτουργεί ως ένας φυσικός μηχανισμός προστασίας της ψυχικής υγείας.
Παράλληλα, άλλες έρευνες δείχνουν ότι οι απαιτήσεις της μητρότητας ενδέχεται να ενισχύουν τη γνωστική ανθεκτικότητα, με αρκετές μητέρες να παρουσιάζουν καλύτερη γνωστική λειτουργία σε μεγαλύτερη ηλικία σε σύγκριση με γυναίκες που δεν απέκτησαν παιδιά.
Οι αλλαγές δεν εξαφανίζονται μετά τη γέννα
Πολλοί πιστεύουν ότι μετά τον τοκετό ο εγκέφαλος επιστρέφει πλήρως στην προηγούμενη μορφή του. Τα επιστημονικά δεδομένα, όμως, δεν το επιβεβαιώνουν.
Αν και κάποιες περιοχές, όπως ο ιππόκαμπος που σχετίζεται με τη μνήμη, ανακτούν μέρος του όγκου τους κατά τη λοχεία, αρκετές από τις αλλαγές στα δίκτυα κοινωνικής αντίληψης παραμένουν για χρόνια.
Με κάθε εγκυμοσύνη ο εγκέφαλος πλησιάζει ξανά την αρχική του κατάσταση, αλλά δεν επιστρέφει ποτέ ακριβώς εκεί που βρισκόταν πριν. Η μητρότητα αφήνει ένα μόνιμο αποτύπωμα στον τρόπο που λειτουργεί.
Ένα μυστήριο που η επιστήμη συνεχίζει να ερευνά
Παρότι οι επιστήμονες έχουν πλέον καταγράψει με μεγάλη λεπτομέρεια αυτές τις μεταβολές, δεν γνωρίζουν ακόμη όλους τους μηχανισμούς που τις προκαλούν.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες υποθέσεις αφορά τον εμβρυϊκό μικροχιμαιρισμό, σύμφωνα με τον οποίο κύτταρα του εμβρύου περνούν στον οργανισμό της μητέρας και μπορεί να παραμείνουν εκεί για δεκαετίες. Οι ερευνητές εξετάζουν αν αυτά τα κύτταρα συμμετέχουν στην αναδιοργάνωση του εγκεφάλου, χωρίς όμως η θεωρία αυτή να έχει επιβεβαιωθεί οριστικά.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;
Leave a Reply