Κάποτε, όταν κάποιος αργούσε να απαντήσει σε ένα μήνυμα, σκεφτόμασταν ότι μπορεί να είχε δουλειά, να ήταν κουρασμένος ή απλώς να μην είχε το κινητό στο χέρι. Σήμερα, όμως, είναι πολύ εύκολο μέσα σε λίγα λεπτά να έχουμε αποφασίσει ότι είναι emotionally unavailable, avoidant ή ανίκανος να δημιουργήσει μια υγιή σχέση. Αρκούν μερικά βίντεο στο TikTok, δύο posts στο Instagram και ένα quiz για attachment styles ώστε μια απλή ανθρώπινη συμπεριφορά να αποκτήσει ξαφνικά ψυχολογική διάγνωση.
Το ίδιο συμβαίνει και με πολλές άλλες λέξεις που μπήκαν δυναμικά στην καθημερινότητά μας. Αν ένας σύντροφος ξεχάσει κάτι που του είπαμε, μπορεί να ακούσουμε τη λέξη «gaslighting». Αν ζητήσει λίγο χρόνο μόνος του, ίσως θεωρήσουμε ότι κάνει stonewalling. Αν δείξει πολύ έντονο ενδιαφέρον στην αρχή μιας γνωριμίας, μπορεί αμέσως να αναρωτηθούμε αν πρόκειται για love bombing. Αν ένας πρώην ήταν εγωκεντρικός, εύκολα βαφτίζεται «νάρκισσος». Η ψυχολογία μάς έδωσε ένα πολύτιμο λεξιλόγιο για να καταλαβαίνουμε καλύτερα τις σχέσεις μας, αλλά κάπου στην πορεία αρχίσαμε να χρησιμοποιούμε αυτό το λεξιλόγιο και σαν μεγεθυντικό φακό. Και όταν κοιτάζεις τα πάντα μεγεθυμένα, κάποια στιγμή όλα μοιάζουν ύποπτα.
Η ψυχολογία μάς βοήθησε να αναγνωρίσουμε πράγματα που παλιότερα αγνοούσαμε
Θα ήταν λάθος να πάμε στο άλλο άκρο και να απορρίψουμε τη συζήτηση γύρω από τα red flags σαν μια ακόμη μόδα του διαδικτύου. Η μεγαλύτερη ενημέρωση γύρω από την ψυχική υγεία και τις υγιείς σχέσεις έχει βοηθήσει πολλούς ανθρώπους να αναγνωρίσουν συμπεριφορές που παλιότερα θεωρούσαμε απλώς «μέρος μιας σχέσης». Σήμερα μιλάμε περισσότερο για συναισθηματικό χειρισμό, ψυχολογική κακοποίηση, ελεγκτικές συμπεριφορές και προσωπικά όρια, κάτι που είναι αναμφίβολα θετικό.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η βία από έναν σύντροφο δεν αφορά μόνο τη σωματική κακοποίηση, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει ψυχολογική βία, σεξουαλική πίεση και ελεγκτικές συμπεριφορές. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν πραγματικά red flags τα οποία δεν πρέπει να υποτιμούμε ούτε να δικαιολογούμε στο όνομα της αγάπης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν βάζουμε στην ίδια κατηγορία μια σταθερά κακοποιητική συμπεριφορά και μια απλή ανθρώπινη ατέλεια.
Το therapy speak πέρασε από την ψυχοθεραπεία στο καθημερινό dating
Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο ψυχολογικούς όρους στις καθημερινές μας συζητήσεις. Πρόκειται για αυτό που συχνά περιγράφεται ως «therapy speak», δηλαδή τη μεταφορά της γλώσσας της ψυχολογίας και της ψυχοθεραπείας στην καθημερινότητα. Η American Psychological Association έχει ασχοληθεί με το φαινόμενο, καθώς λέξεις όπως gaslighting, narcissism, trauma και boundaries εμφανίζονται πλέον παντού, από συζητήσεις φίλων μέχρι videos στα social media.
Το να μπορούμε να ονομάσουμε μια δύσκολη εμπειρία είναι συχνά ανακουφιστικό. Μας βοηθά να καταλάβουμε καλύτερα τι νιώθουμε και να επικοινωνήσουμε πιο καθαρά αυτό που μας ενοχλεί. Ωστόσο, η ψυχολόγος Natacha Duke της Cleveland Clinic επισημαίνει ότι η χρήση θεραπευτικών όρων χωρίς ακρίβεια μπορεί τελικά να προκαλέσει περισσότερη σύγχυση παρά κατανόηση. Η παγίδα είναι απλή. Μαθαίνουμε έναν νέο όρο, αναγνωρίζουμε ένα μικρό κομμάτι του σε κάποιον άνθρωπο και στη συνέχεια ερμηνεύουμε ολόκληρη την προσωπικότητά του μέσα από αυτή τη λέξη.
Δεν είναι κάθε δύσκολη συμπεριφορά ψυχολογική διαταραχή
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι εγωκεντρικός χωρίς να έχει ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Μπορεί να πει ψέματα χωρίς κάθε ψέμα να αποτελεί gaslighting. Μπορεί να έχει ανάγκη από περισσότερο προσωπικό χώρο χωρίς να είναι απαραίτητα avoidant και μπορεί να δείξει έντονο ενθουσιασμό στην αρχή μιας σχέσης χωρίς να προσπαθεί να χειραγωγήσει κάποιον μέσω love bombing.
Ακόμη και μέσα σε έναν καβγά, δύο άνθρωποι μπορεί να θυμούνται διαφορετικά το ίδιο περιστατικό χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο ένας προσπαθεί συνειδητά να κάνει τον άλλον να αμφισβητήσει την πραγματικότητά του. Αυτό που συχνά χρειάζεται να εξετάζουμε δεν είναι μία μεμονωμένη στιγμή αλλά το συνολικό μοτίβο. Πόσο συχνά συμβαίνει κάτι, πόσο έντονο είναι, αν υπάρχει διάθεση ανάληψης ευθύνης και αν η ίδια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται παρά τις συζητήσεις που έχουν προηγηθεί. Ένα άσχημο περιστατικό μπορεί να χρειάζεται συζήτηση. Ένα σταθερό μοτίβο μπορεί να χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Οι υγιείς σχέσεις δεν είναι σχέσεις χωρίς εντάσεις
Ένας ακόμη μύθος που έχει καλλιεργηθεί γύρω από τις «υγιείς σχέσεις» είναι ότι δύο άνθρωποι που ταιριάζουν πραγματικά δεν τσακώνονται ή δεν πληγώνουν ποτέ ο ένας τον άλλον. Στην πραγματικότητα, ακόμη και οι άνθρωποι που έχουν μια καλή και ασφαλή σχέση μπορεί να εκνευριστούν, να μιλήσουν απότομα, να ζηλέψουν, να νιώσουν ανασφάλεια ή να αντιδράσουν με τρόπο που αργότερα θα μετανιώσουν. Οι σχέσεις δεν παύουν να είναι ανθρώπινες επειδή είναι υγιείς.
Έρευνα του University of California, Berkeley, που εξέτασε τη σύγκρουση στις στενές σχέσεις μέσα από επτά διαφορετικές μελέτες, έδειξε ότι οι συγκρούσεις δεν συνδέονται με τον ίδιο τρόπο με τη δυσαρέσκεια όταν ο άνθρωπος απέναντί μας μάς κάνει να νιώθουμε ότι καταλαβαίνει τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας. Με άλλα λόγια, το σημαντικό δεν είναι απλώς αν ένα ζευγάρι τσακώνεται, αλλά πώς διαχειρίζεται τη σύγκρουση. Μπορούμε να ακούμε τον άλλον όταν διαφωνούμε; Μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι τον πληγώσαμε; Υπάρχει διάθεση να διορθωθεί αυτό που συνέβη; Αυτά συχνά λένε περισσότερα για την ποιότητα μιας σχέσης από την ύπαρξη ενός καβγά.
Υπάρχει όμως μια γραμμή που δεν πρέπει να θολώνουμε
Το να λέμε ότι δεν είναι όλα red flags δεν σημαίνει ότι πρέπει να κανονικοποιούμε την κακοποίηση ή να δίνουμε ατελείωτες δεύτερες ευκαιρίες σε συμπεριφορές που μας κάνουν να φοβόμαστε. Όταν ένας άνθρωπος προσπαθεί συστηματικά να σε απομονώσει από τους φίλους και την οικογένειά σου, ελέγχει πού βρίσκεσαι, παρακολουθεί το κινητό σου, καθορίζει τι θα φορέσεις, ελέγχει τα χρήματά σου, σε ταπεινώνει, σε απειλεί ή σε πιέζει σεξουαλικά, δεν μιλάμε για μια απλή διαφωνία ανάμεσα σε δύο ατελείς ανθρώπους.
Τέτοιου είδους συμπεριφορές αναγνωρίζονται από επίσημους οργανισμούς ως ενδείξεις ελέγχου και κακοποίησης. Εκεί δεν χρειάζεται να αναρωτηθούμε αν είμαστε υπερβολικοί ούτε να χρησιμοποιήσουμε το επιχείρημα ότι «όλοι κάνουμε λάθη». Η ουσία είναι να μπορούμε να ξεχωρίζουμε ένα πραγματικά επικίνδυνο μοτίβο από μια στιγμή ζήλιας, έναν άσχημο καβγά ή μια συμπεριφορά που μπορεί να συζητηθεί και να αλλάξει. (safeguarding-guide.nhs.uk)
Οι ταμπέλες προσφέρουν μια βολική αίσθηση βεβαιότητας
Ίσως ένας λόγος που έχουμε αγαπήσει τόσο πολύ τις ψυχολογικές ταμπέλες είναι ότι μας προσφέρουν μια αίσθηση ελέγχου. Αν κάποιος είναι «avoidant», τότε πιστεύουμε ότι ξέρουμε γιατί απομακρύνεται. Αν είναι «narcissist», έχουμε μια έτοιμη εξήγηση για τον τρόπο με τον οποίο μας πλήγωσε. Αν κάνει «love bombing», θεωρούμε ότι ξέρουμε ήδη τι πρόκειται να συμβεί στη συνέχεια.
Οι σχέσεις, όμως, είναι γεμάτες αβεβαιότητα και οι άνθρωποι δεν λειτουργούν σαν quiz προσωπικότητας. Ένας άνθρωπος μπορεί να εμφανίζει ορισμένες συμπεριφορές που θυμίζουν ένα συγκεκριμένο attachment style χωρίς αυτό να εξηγεί κάθε αντίδρασή του. Μπορεί επίσης να συμπεριφέρεται διαφορετικά ανάλογα με τη σχέση, την ηλικία, τις προηγούμενες εμπειρίες του ή την περίοδο που διανύει. Όταν βάζουμε πολύ γρήγορα μια ταμπέλα, υπάρχει ο κίνδυνος να σταματήσουμε να ρωτάμε «τι συμβαίνει εδώ;» και να αρχίσουμε να πιστεύουμε ότι ήδη γνωρίζουμε την απάντηση.
Υπάρχουν καλύτερες ερωτήσεις από το «είναι red flag;»
Αντί να προσπαθούμε να βρούμε ψυχολογικό όρο για κάθε συμπεριφορά, ίσως αξίζει να εξετάζουμε το πώς αισθανόμαστε πραγματικά μέσα στη σχέση και τι συμβαίνει όταν προκύπτει ένα πρόβλημα. Αν πω στον άνθρωπό μου ότι κάτι με πλήγωσε, με ακούει ή με κοροϊδεύει; Μπορεί να αναλάβει ευθύνη χωρίς να αντιστρέψει αμέσως την κατηγορία; Ζητά συγγνώμη μόνο για να τελειώσει η συζήτηση ή αλλάζει πράγματι κάτι στη συμπεριφορά του; Μπορώ να διαφωνήσω χωρίς να φοβάμαι την αντίδρασή του; Νιώθω ότι έχω χώρο να είμαι ο εαυτός μου;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν έχουν πάντα την απλότητα ενός viral video με τίτλο «5 red flags που δεν πρέπει ποτέ να αγνοήσεις», αλλά είναι πολύ πιο χρήσιμες. Μας βοηθούν να κοιτάξουμε τη σχέση όπως πραγματικά είναι και όχι μέσα από ένα έτοιμο ψυχολογικό καλούπι.
Δεν χρειάζεσαι έναν άνθρωπο χωρίς ελαττώματα
Η υπερανάλυση των σχέσεων μπορεί τελικά να μας οδηγήσει σε μια νέα μορφή τελειομανίας. Να πιστέψουμε ότι κάπου υπάρχει ένας άνθρωπος χωρίς ανασφάλειες, κακές ημέρες, δύσκολες συνήθειες ή προβληματικά σημεία. Ένας σύντροφος που θα επικοινωνεί πάντοτε ιδανικά, δεν θα ζηλεύει ποτέ, δεν θα θυμώνει ποτέ και θα έχει λύσει κάθε τραύμα της παιδικής του ηλικίας πριν μας γνωρίσει.
Αυτός ο άνθρωπος δεν υπάρχει. Όπως δεν υπάρχουμε ούτε εμείς σε αυτή την τέλεια εκδοχή. Σε μια καλή σχέση θα υπάρξουν στιγμές όπου ο ένας θα απογοητεύσει τον άλλον. Η διαφορά βρίσκεται στο αν υπάρχει ασφάλεια, σεβασμός, διάθεση για επικοινωνία και πραγματική προσπάθεια να μην επαναλαμβάνονται οι ίδιες πληγές.
Δεν είναι, λοιπόν, όλα red flags. Κάποια είναι πράγματι σοβαρά προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε. Άλλα είναι συμπεριφορές που χρειάζονται όρια και συζήτηση. Και κάποια είναι απλώς οι ατέλειες δύο ανθρώπων που προσπαθούν να συνυπάρξουν χωρίς να έχουν πάντα τις σωστές λέξεις ή τις τέλειες αντιδράσεις.
Ίσως τελικά, πριν αποφασίσουμε ότι κάποιος είναι toxic, narcissist ή avoidant, αξίζει να αφήσουμε για λίγο στην άκρη τις διαγνώσεις του διαδικτύου και να κάνουμε κάτι πιο απλό αλλά και πιο δύσκολο. Να παρατηρήσουμε το πραγματικό μοτίβο της σχέσης και να μιλήσουμε ειλικρινά με τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;
Leave a Reply