Μπορεί τελικά ένα ζώο να μας καταλαβαίνει καλύτερα απ’ όσο νομίζουμε; Και πόσο θεραπευτική μπορεί να γίνει η παρουσία μιας γάτας ή ενός σκύλου μέσα σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής μας; Η ψυχολόγος και συστημική ψυχοθεραπεύτρια Άρτεμις Πετροχείλου μάς μιλά για τη ζωοθεραπεία, τη σύνδεση ανθρώπου και ζώου και τον τρόπο με τον οποίο η άνευ όρων αποδοχή μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την ψυχολογία ενός ανθρώπου. Μια κουβέντα ζεστή, ανθρώπινη που μας θύμισε γιατί λατρεύουμε τα ζώα!
T.L.: Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να ακολουθήσετε το επάγγελμα της ψυχολόγου;
Α.Π.: Αυτό που με ώθησε να ακολουθήσω το επάγγελμα της ψυχολόγου ήταν κάτι που, αν το σκεφτώ σήμερα, υπήρχε μέσα μου από πολύ μικρή ηλικία. Ήμουν συχνά το άτομο στο οποίο οι φίλοι μου ή οι άνθρωποι της οικογένειάς μου εμπιστεύονταν όσα τους απασχολούσαν. Είχα πάντα μια φυσική τάση να φροντίζω τους άλλους, να ακούω πραγματικά και να προσπαθώ να καταλάβω τι νιώθει ο άνθρωπος απέναντί μου.
Η ψυχολογία ήταν η πρώτη μου επιλογή, αν και η διαδρομή δεν ήταν εντελώς ευθεία. Αρχικά σπούδασα φιλολογία, που είναι επίσης μια πολύ μεγάλη μου αγάπη, γιατί αγαπώ βαθιά τη διδασκαλία και τη δουλειά με τα παιδιά. Μέσα από αυτή τη διαδρομή ανακάλυψα πόσο πολύ με γεμίζει η επαφή, η εκπαίδευση και η σύνδεση με τους ανθρώπους.
Παρόλα αυτά, δεν θα ξεχάσω ποτέ τη στιγμή που πέρασα τελικά στην ψυχολογία στις δεύτερες σπουδές μου. Θυμάμαι τον ενθουσιασμό και τη χαρά που ένιωσα· ήταν σαν να βρήκα κάτι που με εξέφραζε απόλυτα. Νομίζω πως, τελικά, αυτός ο ρόλος υπήρχε πάντα μέσα μου και απλώς με τον καιρό πήρε τη μορφή επαγγέλματος.
T.L.: Υπάρχει κάποιο περιστατικό που σας έκανε να νιώσετε ότι επιλέξατε το σωστό επάγγελμα;
Α.Π.: Είναι ένα επάγγελμα βαθιά ανθρώπινο, αλλά και ιδιαίτερα απαιτητικό συναισθηματικά. Υπάρχουν στιγμές που νιώθεις μεγάλη πληρότητα και άλλες που έρχεσαι αντιμέτωπος με πολύ δύσκολες πλευρές της ζωής και της κοινωνίας μας. Αυτό είναι κάτι που αναπόφευκτα σε επηρεάζει και ως επαγγελματία αλλά κυρίως ως άνθρωπο.
Ναι, έχω νιώσει πάρα πολλές φορές ότι έχω επιλέξει το σωστό επάγγελμα. Και ίσως γι’ αυτό να μου είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσω ένα μόνο περιστατικό. Κάθε άνθρωπος που έχω συναντήσει θεραπευτικά είναι μοναδικός για μένα και μοναδική είναι και η εμπιστοσύνη που μου δείχνει όταν με αφήνει να τον συντροφεύσω σε τόσο προσωπικές και σημαντικές στιγμές της ζωής του.
Έχω συγκινηθεί βλέποντας ανθρώπους να ξεκινούν από πολύ δύσκολα σημεία και σιγά σιγά να ξαναβρίσκουν τον εαυτό τους. Έχω δει μικρά παιδιά να κατακτούν βήματα που κάποτε έμοιαζαν αδύνατα, εφήβους να νιώθουν ασφαλείς για πρώτη φορά και να εκφράζονται χωρίς φόβο. Έχω επίσης συνοδεύσει ανθρώπους σε πολύ δύσκολες διαδρομές ζωής, ακόμη και μέχρι το τέλος τους. Υπήρξαν θεραπευόμενοι που έχασα μέσα στα χρόνια λόγω σοβαρών ασθενειών, άνθρωποι με τους οποίους είχαμε χτίσει μια βαθιά ανθρώπινη σχέση, και αυτές οι εμπειρίες μένουν πάντα μέσα σου.
Νομίζω πως αυτό που κάνει αυτή τη δουλειά τόσο ξεχωριστή είναι ότι σου θυμίζει συνεχώς πόσο σημαντικό είναι να βλέπεις πραγματικά τον άλλον άνθρωπο. Πολλές φορές, όταν κάποιος νιώσει ότι τον αποδέχονται, ότι τον ακούν χωρίς να τον κρίνουν και ότι κάποιος πιστεύει σε εκείνον, τότε αρχίζει σιγά σιγά να πιστεύει κι ο ίδιος περισσότερο στον εαυτό του. Και αυτή είναι ίσως η πιο συγκινητική στιγμή της θεραπευτικής διαδικασίας.
T.L.: Θεωρείτε ότι σήμερα οι άνθρωποι είναι πιο ανοιχτοί στο να ζητήσουν βοήθεια από έναν ειδικό ψυχικής υγείας;
Α.Π.: Ναι, θεωρώ πως σήμερα οι άνθρωποι είναι πολύ πιο ανοιχτοί στο να ζητήσουν βοήθεια από έναν ειδικό ψυχικής υγείας και το βλέπουμε όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια. Νομίζω πως ιδιαίτερα μετά την περίοδο του κορονοϊού πολλοί άνθρωποι ήρθαν πιο έντονα σε επαφή με το άγχος, τη μοναξιά, την απώλεια ή τη συναισθηματική δυσκολία, κι αυτό βοήθησε να ανοίξει περισσότερο η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία.
Παράλληλα, και μέσα από τα social media, υπάρχει πλέον πολύ περισσότερη ενημέρωση και ορατότητα γύρω από την ψυχοθεραπεία. Άνθρωποι μοιράζονται πιο ανοιχτά τις εμπειρίες τους, μιλούν για τη θεραπεία χωρίς ντροπή και αυτό βοηθά σημαντικά στο να μειώνονται τα ταμπού και οι προκαταλήψεις που υπήρχαν παλαιότερα.
Αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι πως οι άνθρωποι σήμερα αναζητούν πιο συνειδητά βοήθεια. Δεν πηγαίνουν απλώς “σε έναν ψυχολόγο”, αλλά ψάχνουν να βρουν έναν επαγγελματία με τον οποίο θα νιώσουν ασφάλεια και σύνδεση. Πολλές φορές δοκιμάζουν, κάνουν ερωτήσεις, ενημερώνονται και τελικά επιλέγουν αυτόν που πραγματικά τους ταιριάζει. Και θεωρώ πολύ υγιές το ότι αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε την ψυχική φροντίδα με την ίδια φυσικότητα που αντιμετωπίζουμε και τη σωματική υγεία.
T.L.: Τι ακριβώς είναι η ψυχοθεραπεία με τη βοήθεια ζώων και πώς λειτουργεί στην πράξη; Πόσο διαδεδομένη είναι η θεραπεία με ζώα στην Ελλάδα σήμερα;
Α.Π.: Η ψυχοθεραπεία με τη βοήθεια ζώων είναι ένα κομμάτι που μπήκε πολύ φυσικά στη ζωή και στη δουλειά μου, κυρίως μέσα από τη Βούλα, τη γατούλα μου. Συχνά λέω χαριτολογώντας πως είναι μια εξαιρετική ψυχολόγος, ίσως και καλύτερη από εμένα κάποιες φορές, γιατί έχει έναν μοναδικό τρόπο να πλησιάζει τους ανθρώπους με ηρεμία, αποδοχή και αυθεντικότητα.
Πρόκειται για μια θεραπευτική προσέγγιση που τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται ολοένα και περισσότερο τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Παρότι σε αρκετά πλαίσια θεωρείται ακόμη σε ένα πιο πιλοτικό στάδιο, πιστεύω πραγματικά πως είναι κρίμα να μην εξελιχθεί περισσότερο, γιατί βλέπουμε καθημερινά πόσο ουσιαστικά μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους. Υπάρχει όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον και από επαγγελματίες αλλά και από θεραπευόμενους, ενώ πλέον και δημόσια νοσοκομεία ή χώροι υγείας αρχίζουν να ανοίγονται περισσότερο σε τέτοιες παρεμβάσεις, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη σκυλοθεραπεία.
Η θεραπεία με ζώα μπορεί να γίνει με πολλές μορφές και με διαφορετικά ζώα. Τα άλογα ήταν από τα πρώτα ζώα που χρησιμοποιήθηκαν θεραπευτικά, κυρίως μέσα από την ιπποθεραπεία και τη θεραπευτική επαφή σε ιππικούς ομίλους. Παράλληλα, χρησιμοποιούνται σκύλοι, γάτες, γαϊδουράκια, κουνελάκια, ινδικά χοιρίδια και άλλα ζώα, ανάλογα με τις ανάγκες και το πλαίσιο της θεραπείας. Εγώ προσωπικά δουλεύω κυρίως με γάτες και με σκύλο, και είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πώς κάθε ζώο φέρνει διαφορετικά στοιχεία μέσα στη θεραπευτική σχέση.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Εκπαιδεύτηκα στο Ελληνικό Ινστιτούτο Ζωοθεραπείας, το οποίο συνδέεται με το Γαλλικό Ινστιτούτο Ζωοθεραπείας, και μέσα από αυτή τη διαδρομή κατάλαβα ακόμη περισσότερο πόσο βαθιά μπορεί να λειτουργήσει η παρουσία ενός ζώου στη θεραπεία. Στην κλασική ψυχοθεραπεία δημιουργείται μια σχέση ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο. Όταν όμως συμμετέχει και ένα ζώο, δημιουργείται μια τριαδική σχέση: αλληλεπιδρούν ο θεραπευόμενος, ο θεραπευτής και το ζώο. Και πολλές φορές αυτό κάνει τη θεραπευτική διαδικασία να νιώθει πιο ασφαλής, πιο ζεστή και πιο άμεση.
Τα ζώα δεν κρίνουν. Είναι παρόντα με έναν πολύ αυθεντικό τρόπο και αυτό βοηθά τους ανθρώπους να χαλαρώσουν, να εκφραστούν και να εμπιστευτούν πιο εύκολα. Παράλληλα, μέσα από την επαφή μαζί τους μαθαίνουμε και πολλά πράγματα για τα όρια, τη φροντίδα, τη σύνδεση και τα συναισθήματα. Πολλές φορές είναι πιο εύκολο για έναν άνθρωπο να μιλήσει πρώτα για το πώς νιώθει ένα ζώο και μέσα από αυτό να αναγνωρίσει και τα δικά του συναισθήματα. Και αυτό μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά θεραπευτικά, οδηγώντας συχνά σε μια πιο βαθιά και ουσιαστική σύνδεση μέσα στη θεραπεία.
T.L.: Με ποιον τρόπο μπορεί ένα ζώο να βοηθήσει κάποιο άτομο με ζητήματα ψυχολογικής φύσεως;
Α.Π.: Ένα ζώο μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά έναν άνθρωπο που αντιμετωπίζει ψυχολογικές δυσκολίες, κυρίως γιατί κάνει τη θεραπευτική διαδικασία να νιώθει πιο ασφαλής, πιο ανθρώπινη και λιγότερο “απειλητική”. Για πολλούς ανθρώπους, το να αποφασίσουν να απευθυνθούν σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας είναι από μόνο του ένα πολύ δύσκολο βήμα. Σημαίνει ότι καλούνται να μιλήσουν για κομμάτια της ζωής τους που ίσως δεν έχουν μοιραστεί ποτέ με κανέναν.
Η παρουσία ενός ζώου μπορεί να μαλακώσει αυτή τη διαδικασία από την πρώτη στιγμή. Δημιουργεί ένα πιο ζεστό και ευχάριστο κλίμα και βοηθά τον θεραπευόμενο να μη βλέπει τον θεραπευτή σαν κάποιον που είναι εκεί για να τον εξετάσει ή να τον κρίνει, αλλά σαν έναν άνθρωπο με τον οποίο μπορεί να συνδεθεί. Πολύ συχνά το ζώο λειτουργεί σαν μια “γέφυρα” επικοινωνίας. Μέσα από τη συμπεριφορά ή ακόμα και την προσωπική ιστορία του ζώου, οι άνθρωποι κάνουν προβολές, αναγνωρίζουν συναισθήματα και τελικά βρίσκουν πιο εύκολα τρόπο να μιλήσουν και για τον εαυτό τους, χωρίς να πιέζονται.
T.L.: Ποια ζώα χρησιμοποιούνται συνήθως σε αυτού του είδους τη θεραπεία (για παράδειγμα μπορεί να γίνει κάτι αντίστοιχο εκτός γραφεία, με άλογα σε κάποιον ιππικό όμιλο);
Α.Π.: Tα ζώα που μπορούν να συμμετέχουν στη θεραπευτική διαδικασία είναι αρκετά περισσότερα απ’ ό,τι συνήθως φαντάζεται ο κόσμος. Οι περισσότεροι γνωρίζουμε ήδη τη σημαντική προσφορά των σκύλων, είτε ως σκύλων βοηθών που συνοδεύουν άτομα με αναπηρίες είτε ως θεραπευτικών σκύλων που βρίσκονται σε νοσοκομεία, σχολεία ή δομές ψυχικής υγείας. Νομίζω πως το σκυλί είναι ίσως το πρώτο ζώο που έρχεται στο μυαλό των περισσότερων όταν ακούν για θεραπεία με ζώα, και όχι άδικα, γιατί έχει μια εξαιρετική ικανότητα σύνδεσης με τον άνθρωπο.
Παράλληλα όμως, πολύ σημαντική και ιδιαίτερα διαδεδομένη είναι και η θεραπεία με άλογα, η οποία εφαρμόζεται συχνά σε ιππικούς ομίλους και θεραπευτικά κέντρα. Η επαφή με το άλογο βοηθά σε πολλά επίπεδα, τόσο σωματικά όσο και ψυχοσυναισθηματικά, και είναι μια εμπειρία πολύ δυνατή για πολλούς ανθρώπους.
Η ζωοθεραπεία γενικότερα είναι ένα πολύ ευρύ πεδίο και μπορεί να αξιοποιηθεί από διαφορετικούς επαγγελματίες, όπως ψυχολόγους, ψυχιάτρους, λογοθεραπευτές, οδοντιάτρους, ειδικούς παιδαγωγούς, εργοθεραπευτές και άλλους επαγγελματίες υγείας. Ανάλογα με το θεραπευτικό πλαίσιο και τις ανάγκες του ανθρώπου, μπορούν να συμμετέχουν διαφορετικά ζώα.
Εκτός από τους σκύλους και τα άλογα, ιδιαίτερα θεραπευτικά θεωρούνται επίσης τα γαϊδουράκια, οι γάτες, τα κουνελάκια και τα ινδικά χοιρίδια. Ειδικά οι γάτες, όταν είναι κατάλληλα εκπαιδευμένες και έχουν τον σωστό χαρακτήρα για θεραπευτική δουλειά, μπορούν να λειτουργήσουν με έναν πολύ ξεχωριστό τρόπο, κυρίως μέσα από την ηρεμία, τη σωματική επαφή και την αίσθηση ασφάλειας που δημιουργούν. Κάθε ζώο φέρνει κάτι διαφορετικό στη θεραπεία και αυτό είναι που κάνει αυτή τη διαδικασία τόσο όμορφη και μοναδική.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
T.L.: Είναι αλήθεια ότι τα ζώα μπορούν να «αντιληφθούν» το άγχος ή τη συναισθηματική κατάσταση ενός ανθρώπου;
Α.Π.: Ναι, πιστεύω πραγματικά πως τα ζώα μπορούν να αντιληφθούν τη συναισθηματική κατάσταση ενός ανθρώπου. Και αυτό γιατί τα συναισθήματα δεν εκφράζονται μόνο με λόγια, εκφράζονται πρώτα μέσα από το σώμα μας. Το άγχος, η στεναχώρια, ο φόβος, η ένταση, όλα αφήνουν ένα αποτύπωμα στον τρόπο που αναπνέουμε, κινούμαστε, αγγίζουμε ή υπάρχουμε στον χώρο.
Γι’ αυτό και συχνά λέω στους γονείς ότι ακόμη και τα πολύ μικρά παιδιά, ακόμα και τα βρέφη, αισθάνονται πολύ περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε. Μπορεί να μην καταλαβαίνουν τις λέξεις, αλλά αντιλαμβάνονται τη συναισθηματική κατάσταση του γονέα τους. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τα ζώα. Είναι πλάσματα με πολύ έντονη σύνδεση με το περιβάλλον, με το σώμα και με τα μη λεκτικά μηνύματα.
Οι περισσότεροι άνθρωποι το έχουν βιώσει αυτό ακόμη και με το κατοικίδιό τους. Υπάρχουν στιγμές που μπορεί να είμαστε στεναχωρημένοι ή να κλαίμε και το ζώο μας να έρχεται δίπλα μας, να μας κοιτάζει επίμονα, να ζητά επαφή ή να μένει σιωπηλά κοντά μας σαν να προσπαθεί να μας παρηγορήσει. Αυτή η ανάγκη για σύνδεση και φροντίδα υπάρχει πολύ έντονα στα ζώα. Και ίσως γι’ αυτό λέω συχνά, λίγο χαριτολογώντας αλλά και πολύ σοβαρά, ότι η Βούλα είναι μερικές φορές καλύτερη θεραπεύτρια από εμένα.
Ειδικά οι γάτες, θεωρώ πως είναι εξαιρετικά διαισθητικά ζώα. Πολλές φορές μοιάζουν να καταλαβαίνουν ακριβώς πού υπάρχει ένταση ή δυσφορία στο σώμα ή στην ψυχή μας. Μπορεί να έρθουν να ξαπλώσουν πάνω στο σημείο που πονάμε ή να μείνουν κοντά μας όταν νιώθουμε δύσκολα. Το γουργούρισμά τους λειτουργεί συχνά βαθιά χαλαρωτικά και καταπραϋντικά, βοηθώντας τον άνθρωπο να ηρεμήσει σωματικά και συναισθηματικά.
Γενικότερα, η παρουσία ενός ζώου μέσα στη θεραπεία βοηθά πολύ στη μείωση της έντασης και του άγχους. Έτσι, ακόμη και όταν σε μια συνεδρία αγγίζονται δύσκολα ή βαθιά ζητήματα, ο θεραπευόμενος μπορεί να νιώθει πιο ασφαλής και πιο “κρατημένος” συναισθηματικά. Γιατί η θεραπευτική διαδικασία πολλές φορές φέρνει στην επιφάνεια δύσκολα συναισθήματα, όμως ο στόχος της είναι πάντα να οδηγεί τελικά σε ανακούφιση, κατανόηση και σύνδεση με τον εαυτό. Και η παρουσία ενός ζώου μπορεί να ενισχύσει πολύ αυτή την αίσθηση ασφάλειας και γαλήνης.
T.L.: Μπορείτε να μας περιγράψετε μια συνεδρία; Με ποιον τρόπο εξελίσσεται;
Α.Π.: Μια συνεδρία ψυχοθεραπείας με τη βοήθεια ζώων δεν είναι ποτέ ακριβώς ίδια με κάποια άλλη, γιατί τόσο οι άνθρωποι όσο και τα ζώα φέρνουν κάθε φορά κάτι διαφορετικό μέσα στον χώρο. Εγώ εργάζομαι κυρίως με ένα “σύστημα” γατών, τη Βούλα και τα τρία παιδιά της, και επειδή είμαι συστημική ψυχοθεραπεύτρια, συχνά αξιοποιούμε μέσα στη θεραπεία και τους ρόλους που αναπτύσσονται ανάμεσά τους ως οικογένεια.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια θεραπευόμενη που βίωνε έναν πολύ ξαφνικό και επώδυνο χωρισμό. Ήρθε στη συνεδρία σε πολύ δύσκολη συναισθηματική κατάσταση, με έντονη θλίψη και αίσθημα απώλειας. Από τη στιγμή που μπήκε στον χώρο, η Βούλα, που είναι η “μαμά” της ομάδας και μια εξαιρετικά φροντιστική γάτα, πήγε κατευθείαν κοντά της, ανέβηκε στην αγκαλιά της και άρχισε να γουργουρίζει πάνω της. Η Βούλα έχει έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο να συνδέεται με τους ανθρώπους, είναι μια γάτα που αναζητά την επαφή, ακολουθεί οδηγίες και αντιλαμβάνεται έντονα τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου.
Η θεραπευόμενη συγκινήθηκε πολύ από αυτή την επαφή και άρχισε να κλαίει, μιλώντας για όσα είχε βιώσει. Τότε ήρθε και το Μπισκοτάκι, ένα από τα μικρά γατάκια, που έχει έναν πολύ τρυφερό και “ειρηνοποιό” χαρακτήρα. Είναι από τις γάτες που όταν αντιλαμβάνονται ένταση προσπαθούν πάντα να πλησιάσουν και να ηρεμήσουν την κατάσταση. Το Μπισκοτάκι ανέβηκε κι αυτό κοντά της και άρχισε να της γλείφει τα δάχτυλα και τα δάκρυα, την ώρα που εκείνη του μιλούσε σαν να απευθυνόταν σε έναν πολύ ασφαλή συνομιλητή. Και εκείνη τη στιγμή άρχισε να εκφράζεται ακόμη πιο ανοιχτά και αυθεντικά.
Στον χώρο βρίσκονταν επίσης η Σούλα και ο Μπου, τα άλλα δύο παιδιά της Βούλας, που έχουν τελείως διαφορετικούς χαρακτήρες. Η Σούλα είναι μια πολύ δυναμική, ανεξάρτητη και ατρόμητη γάτα. Συχνά οι θεραπευόμενοι βλέπουν πάνω της το κομμάτι εκείνο που διεκδικεί χώρο, βάζει όρια και δεν φοβάται να διαφοροποιηθεί. Η συγκεκριμένη θεραπευόμενη άρχισε να ταυτίζεται μαζί της και να σκέφτεται πώς ίσως κι εκείνη θα μπορούσε να εκφράσει περισσότερο τις ανάγκες και τα συναισθήματά της μέσα στις σχέσεις της.
Από την άλλη, ο Μπου, που είναι ένας πολύ μεγάλος και γλυκός γάτος, έφερε μέσα στη συνεδρία ένα διαφορετικό κομμάτι. Η θεραπευόμενη ένιωσε έντονα την ανάγκη να τον φροντίσει και να τον προστατεύσει. Μέσα από την ιστορία του, καθώς γνώριζε ότι συχνά οι άλλες γάτες τον περιορίζουν ή δεν τον αφήνουν να μπει σε συγκεκριμένους χώρους, άρχισε να αναγνωρίζει και δικά της συναισθήματα αποκλεισμού, μοναξιάς και αβοηθησίας.
Αυτός είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους λειτουργεί η ζωοθεραπεία. Τα ζώα δεν “μιλούν”, όμως μέσα από την παρουσία, τη συμπεριφορά και τη σχέση που δημιουργούν με τον θεραπευόμενο, δίνουν χώρο για προβολές, ταυτίσεις, συναισθήματα και βαθιά επεξεργασία. Και μέσα σε όλο αυτό υπάρχει πάντα η θεραπευτική παρουσία του ειδικού, που πλαισιώνει, ερμηνεύει και συνοδεύει τη διαδικασία.
Πολλές φορές, όταν ένας άνθρωπος βιώνει πένθος, άγχος, μοναξιά ή μια δύσκολη μετάβαση στη ζωή του, η παρουσία ενός ζώου μπορεί να λειτουργήσει σαν μια πολύ βαθιά μορφή παρηγοριάς. Σαν μια σιωπηλή υπενθύμιση ότι δεν είναι μόνος. Και αυτό, πολλές φορές, είναι το πρώτο βήμα για να αρχίσει να θεραπεύεται.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
T.L.: Πώς αντιδρούν συνήθως οι άνθρωποι στην πρώτη τους επαφή με αυτή τη μορφή θεραπείας; Υπάρχουν κάποιοι που είναι πιο επιφυλακτικοί ή δύσπιστοι;
Α.Π.: Για να ενταχθεί ένα ζώο σε μια θεραπευτική διαδικασία, χρειάζεται πάντα να υπάρχει πίσω από αυτό ένας σαφής θεραπευτικός σχεδιασμός. Δεν αρκεί απλώς η παρουσία ενός ζώου στον χώρο· ο θεραπευτής χρειάζεται να έχει αξιολογήσει ότι η ζωοθεραπεία μπορεί πραγματικά να βοηθήσει τον συγκεκριμένο άνθρωπο στη συγκεκριμένη φάση της ζωής του. Και φυσικά, πολύ σημαντικό είναι να συμφωνεί και ο ίδιος ο θεραπευόμενος και να νιώθει άνετα με αυτή τη διαδικασία.
Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιδρούν πολύ θετικά. Συνήθως υπάρχει ενθουσιασμός, περιέργεια και μια αίσθηση ότι ο χώρος γίνεται πιο ζεστός και ασφαλής. Βέβαια, είναι φυσιολογικό κάποιοι να είναι πιο επιφυλακτικοί ή να φοβούνται ότι η παρουσία ενός ζώου μπορεί να αποσπάσει την προσοχή. Και αυτό είναι κάτι που πάντα συζητιέται και αξιολογείται θεραπευτικά.
Η ζωοθεραπεία δεν είναι μια διαδικασία που ταιριάζει σε όλους ούτε εφαρμόζεται παντού με τον ίδιο τρόπο. Είναι ένα θεραπευτικό εργαλείο που χρησιμοποιείται όταν πραγματικά μπορεί να προσφέρει κάτι ουσιαστικό. Παρόλα αυτά, στις περισσότερες περιπτώσεις οι άνθρωποι συνδέονται πολύ όμορφα με τα ζώα, νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια και πολλές φορές εκφράζονται πιο εύκολα και πιο αυθεντικά μέσα στη θεραπεία.
T.L.: Σε ποιες περιπτώσεις ή ηλικίες, βλέπετε τα καλύτερα αποτελέσματα κάνοντας χρήση της συγκεκριμένης μεθόδου;
Α.Π.: Η ζωοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει βοηθητικά σχεδόν σε οποιαδήποτε ηλικία και σε πολλά διαφορετικά θεραπευτικά πλαίσια. Ωστόσο, θεωρώ πως οι ομάδες στις οποίες βλέπουμε συχνά πολύ έντονα και άμεσα θεραπευτικά οφέλη είναι τα παιδιά, οι έφηβοι και οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας.
Στα παιδιά, η παρουσία ενός ζώου βοηθά πολύ στο συναισθηματικό άνοιγμα. Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να εκφράσουν με λόγια αυτό που νιώθουν, όμως μέσα από το παιχνίδι, τη φροντίδα και την επαφή με ένα ζώο αρχίζουν πιο εύκολα να συνδέονται, να εμπιστεύονται και να εκφράζονται. Το ζώο λειτουργεί σαν μια ασφαλής “γέφυρα” επικοινωνίας και βοηθά σημαντικά στην κοινωνικοποίηση, στην ενσυναίσθηση αλλά και στη διαχείριση φόβων ή δυσκολιών.
Στην εφηβεία, που είναι μια περίοδος αναζήτησης και έντονων συναισθημάτων, τα ζώα κάνουν συχνά τη θεραπευτική διαδικασία να μοιάζει πιο οικεία και ενδιαφέρουσα. Οι έφηβοι ταυτίζονται πολύ εύκολα μαζί τους, νιώθουν λιγότερη πίεση μέσα στον θεραπευτικό χώρο και πολλές φορές εκφράζονται πιο αυθεντικά μέσα από αυτή τη σχέση. Επιπλέον, η φροντίδα ενός ζώου ενισχύει και το αίσθημα ευθύνης και σύνδεσης.
Ιδιαίτερα συγκινητική θεωρώ και τη δουλειά με ανθρώπους της τρίτης ηλικίας. Είναι μια περίοδος ζωής που συχνά συνοδεύεται από μοναξιά, απώλειες, προβλήματα υγείας ή δυσκολία προσαρμογής στις αλλαγές του σώματος και της καθημερινότητας. Η παρουσία ενός ζώου μπορεί να φέρει μεγάλη τρυφερότητα, συντροφικότητα και ζεστασιά. Πολλές φορές οι ηλικιωμένοι άνθρωποι φροντίζοντας ένα ζώο ξανασυνδέονται και με τη φροντίδα του ίδιου τους του εαυτού. Μέσα από αυτή τη σχέση νιώθουν χρήσιμοι, συνδεδεμένοι και λιγότερο μόνοι. Και αυτό έχει πολύ βαθιά θεραπευτική αξία.
T.L.: Ποια είναι τα μεγαλύτερα οφέλη που έχετε παρατηρήσει στους θεραπευόμενους;
Α.Π.: Αυτό που έχω παρατηρήσει πιο έντονα είναι ότι πολλά από τα στοιχεία που δουλεύονται μέσα στη θεραπεία αρχίζουν σιγά σιγά να μεταφέρονται και στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου. Μέσα από τη σχέση με το ζώο, οι θεραπευόμενοι μαθαίνουν να σχετίζονται διαφορετικά, να κοινωνικοποιούνται, να βάζουν όρια, να εκφράζουν τις ανάγκες και τις αντιρρήσεις τους χωρίς φόβο.
Βλέπω συχνά ανθρώπους να αρχίζουν να καταλαβαίνουν καλύτερα πότε νιώθουν ασφαλείς μέσα σε μια σχέση και πότε όχι, να αναγνωρίζουν ποιοι άνθρωποι τους κάνουν να νιώθουν αποδεκτοί και ποιοι όχι. Τα ζώα βοηθούν πολύ σε αυτή τη διαδικασία, γιατί προσφέρουν μια σχέση χωρίς κριτική και χωρίς απαιτήσεις.
Επίσης, η παρουσία τους βοηθά σημαντικά σε ανθρώπους που βιώνουν άγχος ή κρίσεις πανικού. Η επαφή με ένα ζώο έχει μια πολύ άμεση επίδραση στο σώμα· βοηθά να πέσουν οι καρδιακοί παλμοί, να χαλαρώσει η αναπνοή και να μειωθεί η ένταση. Συχνά βλέπουμε τον άνθρωπο να “μαλακώνει” σωματικά και συναισθηματικά μέσα στον χώρο της θεραπείας.
Πολύ σημαντικά είναι τα οφέλη και σε ανθρώπους με καταθλιπτικά συμπτώματα ή συναισθηματική απόσυρση. Μέσα από τη φροντίδα ενός ζώου, αρχίζουν πολλές φορές να ξανασυνδέονται με τη φροντίδα του εαυτού τους, με την ευθύνη, τη ρουτίνα και την ανάγκη για σύνδεση. Και αυτό μπορεί να γίνει ένα πολύ ουσιαστικό πρώτο βήμα προς τη θεραπεία και την επανασύνδεση με τη ζωή.
T.L.: Υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτή η μέθοδος δεν ενδείκνυται;
Α.Π.: Βεβαίως. Η ζωοθεραπεία δεν είναι μια μέθοδος που εφαρμόζεται σε όλους και πάντα χρειάζεται να υπάρχει σωστή θεραπευτική αξιολόγηση πριν ενταχθεί. Όπως είπα και πριν, πρόκειται για ένα θεραπευτικό εργαλείο που χρησιμοποιείται όταν θεωρούμε ότι πραγματικά μπορεί να βοηθήσει τον συγκεκριμένο άνθρωπο.
Δεν ενδείκνυται, για παράδειγμα, σε ανθρώπους που έχουν αλλεργίες ή που δεν επιθυμούν επαφή με ζώα, κάτι που φυσικά είναι απόλυτα σεβαστό. Υπάρχουν επίσης άνθρωποι που μπορεί να έχουν βιώσει κάποιο τραύμα σχετικό με ζώα ή να νιώθουν ότι η παρουσία τους αποσπά την προσοχή τους από τη θεραπευτική διαδικασία.
Παράλληλα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο άνθρωπος βρίσκεται σε μια πολύ δύσκολη ψυχική κατάσταση και δυσκολεύεται να αντιληφθεί τα όρια ή τις ανάγκες του ζώου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η προστασία και η ευζωία του ζώου είναι εξίσου σημαντική με τη φροντίδα του θεραπευόμενου. Δεν πρέπει ποτέ ούτε το ζώο ούτε ο άνθρωπος να μπαίνουν σε συνθήκες πίεσης ή κινδύνου.
Γι’ αυτό και η συμμετοχή του ζώου γίνεται πάντα με όρια, με σεβασμό και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μέσα στη συνεδρία. Ο στόχος είναι η θεραπευτική διαδικασία να είναι ασφαλής και ωφέλιμη και για τις δύο πλευρές.
T.L.: Γιατί πολλές φορές οι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να ανοιχτούν σε άλλους ανθρώπους παρά σε ένα ζώο συντροφιάς;
Α.Π.: Νομίζω γιατί τα ζώα μάς προσφέρουν κάτι που οι άνθρωποι πολλές φορές δυσκολευόμαστε να δώσουμε ο ένας στον άλλον: μια αίσθηση άνευ όρων αποδοχής. Ένα ζώο δεν μας κρίνει, δεν ενδιαφέρεται για την εικόνα μας, για την επιτυχία μας ή για τα λάθη μας. Είναι απλώς εκεί, παρόν, σταθερό και διαθέσιμο να μας αγαπήσει και να συνδεθεί μαζί μας.
Πολλές φορές οι άνθρωποι φοβούνται ότι αν ανοιχτούν θα πληγωθούν, θα απορριφθούν ή δεν θα γίνουν κατανοητοί. Ένα ζώο όμως δεν ζητά εξηγήσεις. Σε κοιτάζει με έναν τρόπο πολύ καθαρό και αυθεντικό. Είναι εκεί όταν επιστρέφεις σπίτι κουρασμένος, όταν κλαις, όταν νιώθεις μόνος, όταν δεν έχεις τη δύναμη να μιλήσεις σε κανέναν.
Υπάρχει κάτι πολύ θεραπευτικό στο ότι ένα πλάσμα σε περιμένει καθημερινά με την ίδια χαρά και την ίδια αγάπη, χωρίς να κρατά θυμό, σύγκριση ή κριτική. Και πολλές φορές αυτό κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν πιο ασφαλείς να εκφράσουν τα συναισθήματά τους πρώτα σε ένα ζώο και μετά, σιγά σιγά, και στους ανθρώπους γύρω τους.
T.L.: Μπορεί ένα ζώο να προσφέρει μια μορφή “άνευ όρων αποδοχής” που ίσως λείπει από τις ανθρώπινες σχέσεις στη σημερινή εποχή;
Α.Π.: Ναι, πιστεύω πως αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο βαθιά και θεραπευτικά στοιχεία της σχέσης ανθρώπου και ζώου. Τα ζώα αγαπούν χωρίς κοινωνικά φίλτρα και χωρίς όρους. Δεν ενδιαφέρονται για την εμφάνιση, την κοινωνική θέση, το επάγγελμα ή τις αδυναμίες ενός ανθρώπου. Συνδέονται με την παρουσία, τη φροντίδα, τη σταθερότητα και το συναίσθημα.
Ακόμα και οι γάτες, που συχνά θεωρούνται πιο “απόμακρες”, δένονται πολύ βαθιά με τους ανθρώπους τους. Αναγνωρίζουν τη φωνή, τη διάθεση, τη στεναχώρια και την απουσία τους. Προσφέρουν συντροφιά, ζεστασιά και μια αίσθηση ότι κάποιος είναι εκεί μαζί σου, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.
Νομίζω πως σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι συχνά νιώθουν μοναξιά, πίεση ή φόβο να εκφραστούν, τα ζώα μας θυμίζουν κάτι πολύ βασικό: ότι η αγάπη και η σύνδεση δεν χρειάζονται τελειότητα για να υπάρξουν.
T.L.: Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον τρόπο που η κοινωνία αντιμετωπίζει την ψυχική υγεία, ποιο θα ήταν αυτό;
Α.Π.: Θα ήθελα να σταματήσει να υπάρχει το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία. Οι άνθρωποι που δυσκολεύονται ψυχικά δεν είναι “αδύναμοι”, ούτε πρέπει να αισθάνονται ντροπή επειδή χρειάζονται βοήθεια. Όπως φροντίζουμε το σώμα μας όταν αρρωσταίνει, έτσι χρειάζεται να φροντίζουμε και την ψυχική μας υγεία.
Θα ήθελα επίσης να υπάρχει περισσότερη ενημέρωση αλλά και μεγαλύτερη στήριξη από το κράτος, ώστε άνθρωποι κάθε ηλικίας να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε θεραπείες και υποστήριξη χωρίς φόβο ή οικονομικά εμπόδια. Οι συνθήκες ζωής σήμερα είναι πολύ απαιτητικές και όλο και περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν άγχος, μοναξιά ή ψυχική δυσκολία.
Γι’ αυτό θεωρώ πολύ σημαντικό να υπάρχει περισσότερη αποδοχή, συμπερίληψη και κατανόηση. Οι άνθρωποι χρειάζονται χώρους όπου θα μπορούν να νιώθουν ασφαλείς να μιλήσουν, να εκφραστούν και να θεραπευτούν χωρίς να αισθάνονται ότι κρίνονται.
T.L.: Ποιο μήνυμα θα θέλατε να κρατήσει ένας αναγνώστης που διαβάζει αυτή τη συνέντευξη;
Α.Π.: Θα ήθελα οι άνθρωποι να θυμούνται ότι κανείς δεν πρέπει να περνά τις δυσκολίες του μόνος. Ζούμε σε μια εποχή με πολύ γρήγορους ρυθμούς, μεγάλη μοναξιά και συχνά απομακρυσμένες ανθρώπινες σχέσεις. Μέσα σε όλο αυτό, ένα ζώο μπορεί να γίνει μια σταθερή παρουσία αγάπης, αποδοχής και συντροφικότητας.
Όμως, πέρα από τη σχέση με τα ζώα, πιστεύω πως το πιο σημαντικό είναι να ξαναθυμηθούμε πόσο ανάγκη έχουμε ο ένας τον άλλον. Να φροντίζουμε και να φροντιζόμαστε, να ακούμε πραγματικά, να κοιτάμε τον άλλον με περισσότερη τρυφερότητα και λιγότερη κριτική.
Είτε μέσα από ένα ζώο είτε μέσα από έναν άνθρωπο, αυτό που θεραπεύει πιο βαθιά είναι η αίσθηση ότι κάποιος είναι εκεί για εμάς, ότι μας βλέπει και μας αποδέχεται όπως πραγματικά είμαστε.
Σας ευχαριστώ πολύ!
Πετροχείλου Άρτεμις
Ψυχολόγος, Συστ. Ψυχοθεραπεύτρια, Ζωοθεραπεύτρια
Animal Assisted Therapy-Petrochilou Artemis
Για περισσότερες πληροφορίες:
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;
Leave a Reply