Η πορνογραφία απέχει πλέον μόλις μερικά αγγίγματα στην οθόνη του κινητού. Η πρόσβαση είναι σχεδόν απεριόριστη, συχνά δωρεάν και μπορεί να ξεκινήσει από πολύ μικρή ηλικία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που βλέπει πορνό έχει πρόβλημα. Το κρίσιμο ερώτημα για τους επιστήμονες είναι διαφορετικό. Μπορεί η χρήση να γίνει τόσο καταναγκαστική ώστε να θυμίζει εθισμό;
Η ιστορία του 30χρονου πρώην Βρετανού αθλητή καταδύσεων Freddie Woodward δείχνει πόσο σύνθετη μπορεί να γίνει αυτή η σχέση. Μιλώντας στο BBC, περιέγραψε το σκληρό πορνό ως καταφύγιο από τις δυσκολίες και το στρες, αλλά ταυτόχρονα ως πηγή ντροπής και ως έναν εθισμό από τον οποίο αισθανόταν ότι έπρεπε να ξεφύγει.
Άρχισε να βλέπει πορνογραφικό υλικό στα 12 του χρόνια και κατάφερε να σταματήσει οριστικά το 2025, έπειτα από έξι χρόνια προσπαθειών.
«Ανήκω στην πρώτη γενιά που είχε πρόσβαση σε διαδικτυακό πορνό με υψηλή ταχύτητα», έχει πει ο ίδιος. Στην περίοδο που η αθλητική του καριέρα βρισκόταν σε άνοδο, έφτανε να επισκέπτεται ιστοσελίδες πορνογραφικού περιεχομένου έως και 10 φορές την ημέρα.
Όταν στη συνέχεια μπήκαν δυναμικά στη ζωή του τα social media, άρχισε να στέλνει γυμνές φωτογραφίες και βίντεο σε άγνωστα προφίλ στο Facebook και το Instagram, επειδή αναζητούσε, όπως είπε, «περισσότερη ένταση». Κάποια στιγμή, το υλικό αυτό διέρρευσε στο διαδίκτυο.
Για εκείνον, το πορνό λειτουργούσε με δύο τρόπους. Από τη μία τον αποσπούσε από τα μαθήματα και του δημιουργούσε ενοχές. Από την άλλη, γινόταν μια μορφή ανακούφισης μετά από δύσκολες προπονήσεις. Αυτή η εμπειρία δεν απέχει πολύ από όσα εξετάζει σήμερα η επιστημονική κοινότητα, αφού μελέτες έχουν συνδέσει τη χρήση πορνογραφίας με συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης και διερευνούν εάν ορισμένοι άνθρωποι τη χρησιμοποιούν ως τρόπο ρύθμισης της διάθεσης ή προσωρινής διαφυγής από το στρες.
Όταν τα παιδιά έρχονται αντιμέτωπα με το πορνό πολύ νωρίς
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν αφορά παιδιά. «Μαζεύονται πάνω από ένα κινητό και βλέπουν Pornhub», είχε πει μία μητέρα μιλώντας για τον 9χρονο γιο της και την παρέα του.
Σήμερα, ένα παιδί δεν χρειάζεται να αναζητήσει συνειδητά πορνογραφικό περιεχόμενο για να βρεθεί μπροστά του. Τα social media, οι σύνδεσμοι που οδηγούν σε άλλες πλατφόρμες και η εύκολη πρόσβαση σε περιεχόμενο ενηλίκων έχουν δημιουργήσει ένα ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο τα όρια είναι πολύ πιο θολά. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η ανάγκη για περισσότερη έρευνα και αποτελεσματικότερα μέτρα προστασίας γίνεται ολοένα πιο επιτακτική.
Προβληματική χρήση μπορεί να εμφανίζει έως και 1 στους 6
Ο όρος «εθισμός στο πορνό» παραμένει επιστημονικά αμφιλεγόμενος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η προβληματική χρήση δεν υπάρχει.
Σε έρευνα της British Association for Counselling and Psychotherapy, στην οποία συμμετείχαν 3.000 μέλη της, το 53% των επαγγελματιών που εργάζονται με άνδρες δήλωσε ότι είχε παρατηρήσει αύξηση των περιστατικών προβληματικής χρήσης πορνογραφίας.
Ακόμη μεγαλύτερη εικόνα προσφέρει διεθνής μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024 και εξέτασε δεδομένα από 42 χώρες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματά της, το ποσοστό ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο για προβληματική χρήση πορνογραφίας κυμαίνεται από 3,2% έως 16,6%, με μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις χώρες αλλά και μεταξύ των φύλων.
Οι άνδρες εξακολουθούν να εμφανίζουν συχνότερα υψηλά επίπεδα κατανάλωσης πορνογραφικού υλικού, όμως οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η απόσταση από τις γυναίκες είναι μικρότερη από εκείνη που θεωρούσαμε παλαιότερα.
Είναι τελικά εθισμός;
Εδώ τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα. Ο «εθισμός στην πορνογραφία» δεν αποτελεί αυτοτελή ψυχιατρική διάγνωση ούτε στο DSM-5 της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας ούτε στο ICD-11 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Το ICD-11 αναγνωρίζει, ωστόσο, τη Διαταραχή Καταναγκαστικής Σεξουαλικής Συμπεριφοράς, γνωστή ως Compulsive Sexual Behavior Disorder ή CSBD, και την εντάσσει στις διαταραχές ελέγχου των παρορμήσεων. Στο πλαίσιο αυτής μπορεί να εμφανίζεται και προβληματική χρήση πορνογραφίας.
Με άλλα λόγια, η επιστήμη αναγνωρίζει ότι υπάρχουν άνθρωποι που χάνουν τον έλεγχο της σεξουαλικής τους συμπεριφοράς. Αυτό που δεν έχει αποφασιστεί οριστικά είναι εάν η προβληματική χρήση πορνό πρέπει να αντιμετωπίζεται ακριβώς όπως ένας εθισμός.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Κάποια επιστημονικά δεδομένα παρουσιάζουν ενδιαφέρουσες ομοιότητες με όσα παρατηρούνται σε άλλες εξαρτήσεις.
Σε απεικονιστική μελέτη με άνδρες που ζητούσαν θεραπεία για προβληματική χρήση πορνογραφίας, τα ερεθίσματα που προμήνυαν την εμφάνιση ερωτικού περιεχομένου προκαλούσαν ισχυρότερη ενεργοποίηση στο κοιλιακό ραβδωτό σώμα, το ventral striatum.
Η συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου συνδέεται στενά με την επεξεργασία της ανταμοιβής. Μάλιστα, όσο μεγαλύτερη ήταν η αντίδραση, τόσο μεγαλύτερη φαινόταν να είναι και η σοβαρότητα της προβληματικής χρήσης, καθώς και η συχνότητα παρακολούθησης πορνογραφίας και αυνανισμού.
Παρόμοιοι μηχανισμοί έχουν παρατηρηθεί τόσο σε διαταραχές χρήσης ουσιών όσο και στον παθολογικό τζόγο. Αυτό αποτελεί ένδειξη, όχι απόδειξη, ότι η πορνογραφία προκαλεί τον ίδιο τύπο εθισμού.
Υπάρχουν συμπτώματα στέρησης;
Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ αφορά την ανοχή και τη στέρηση. Μελέτη από την Πολωνία έχει καταγράψει εμπειρίες που θυμίζουν τέτοια συμπτώματα και διαπίστωσε ότι συνδέονται με μεγαλύτερη σοβαρότητα τόσο της CSBD όσο και της προβληματικής χρήσης πορνογραφίας.
Και εδώ, όμως, οι επιστήμονες κρατούν επιφυλάξεις. Η ανάγκη για περισσότερο ή πιο έντονο σεξουαλικό υλικό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει δημιουργηθεί ανοχή όπως συμβαίνει με μία ουσία. Μπορεί να σχετίζεται με αναζήτηση νέων εμπειριών ή με τη σεξουαλική περιέργεια.
Αντίστοιχα, η δυσφορία που εμφανίζεται όταν κάποιος διακόπτει τη χρήση δεν αποδεικνύει απαραίτητα στερητικό σύνδρομο, αφού μπορεί να έχει διαφορετική ψυχολογική προέλευση.
Μπορεί να επηρεάσει και τη σεξουαλική ζωή
Η συχνή και προβληματική κατανάλωση πορνογραφίας έχει επίσης εξεταστεί σε σχέση με τη σεξουαλική λειτουργία. Ορισμένες έρευνες υποστηρίζουν ότι η συνεχιζόμενη έκθεση σε μεγάλη ποικιλία διαδικτυακών σεξουαλικών ερεθισμάτων ενδέχεται σε κάποιους ανθρώπους να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η σεξουαλική διέγερση.
Έχουν εξεταστεί πιθανές σχέσεις με μειωμένη λίμπιντο, προβλήματα στύσης, δυσκολίες στην εκσπερμάτιση και χαμηλότερη σεξουαλική ικανοποίηση.
Αυτό όμως είναι ένα σημείο που χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι η πορνογραφία προκαλεί από μόνη της αυτά τα προβλήματα. Η σύνδεση που παρατηρείται σε κάποιες μελέτες δεν ισοδυναμεί με αιτιότητα.
Μπορεί κάποιος να πιστεύει ότι έχει εθισμό χωρίς να έχει;
Ναι, και εδώ εμφανίζεται ένας ιδιαίτερα σημαντικός ψυχολογικός παράγοντας, η λεγόμενη ηθική ασυμφωνία, ή moral incongruence. Πρόκειται για τη δυσφορία που δημιουργείται όταν αυτό που κάνει κάποιος συγκρούεται με όσα πιστεύει ότι είναι ηθικά ή αποδεκτά.
Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να καταναλώνει πορνογραφία ενώ ταυτόχρονα πιστεύει ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά είναι ηθικά ή θρησκευτικά λανθασμένη. Αυτή η αντίφαση μπορεί να γεννήσει έντονη ενοχή, ντροπή και την αίσθηση ότι «έχω εθιστεί».
Έρευνες έχουν δείξει ότι η ηθική αποδοκιμασία της πορνογραφίας μπορεί να επηρεάζει έντονα το αν κάποιος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως εξαρτημένο, ακόμη και περισσότερο από την ίδια τη συχνότητα της χρήσης.
Το φαινόμενο εμφανίζεται εντονότερα σε ανθρώπους με ισχυρές θρησκευτικές πεποιθήσεις και έχει συσχετιστεί με περισσότερο στρες και άγχος αλλά και χαμηλότερη σεξουαλική ευεξία.
Το σημαντικό δεν είναι πόσο συχνά βλέπεις πορνό
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη είναι να προσπαθούμε να ορίσουμε το πρόβλημα με αριθμούς. Δεν υπάρχει συγκεκριμένος αριθμός ωρών ή επισκέψεων σε πορνογραφικές ιστοσελίδες μετά τον οποίο κάποιος θεωρείται αυτομάτως εξαρτημένος.
Ο ψυχολόγος και σεξολόγος Eli Coleman επισημαίνει ότι η συχνότητα από μόνη της δεν αρκεί για να χαρακτηρίσουμε μία χρήση προβληματική. Μεγαλύτερη σημασία έχει το τι ρόλο έχει αποκτήσει η συμπεριφορά στη ζωή του ανθρώπου.
Για ορισμένους, η πορνογραφία μπορεί αρχικά να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση από το στρες ή μια δύσκολη συναισθηματική κατάσταση. Σταδιακά, όμως, μπορεί να μετατραπεί σε έναν μηχανισμό στον οποίο το άτομο καταφεύγει ξανά και ξανά, ακόμη κι όταν δεν το θέλει πλέον πραγματικά.
Ο Coleman προτιμά τον όρο απορρυθμισμένη σεξουαλική συμπεριφορά, καθώς πίσω από αυτή μπορεί να βρίσκονται διαφορετικοί μηχανισμοί, όπως η παρορμητικότητα, οι εμμονές ή οι καταναγκασμοί.
Τα σημάδια που δείχνουν ότι η χρήση έχει ξεφύγει
Αντί λοιπόν να μετράμε πόσες φορές την εβδομάδα ή την ημέρα βλέπει κάποιος πορνό, οι ειδικοί εξετάζουν κυρίως τον έλεγχο και τις συνέπειες.
Προειδοποιητικά σημάδια θεωρούνται:
- η επαναλαμβανόμενη προσπάθεια να μειωθεί ή να σταματήσει η χρήση χωρίς αποτέλεσμα
- η μεγάλη ποσότητα χρόνου που αφιερώνεται στην πορνογραφία εις βάρος άλλων δραστηριοτήτων
- η έντονη και επίμονη ενασχόληση με το πορνό, σε σημείο που επηρεάζονται η εργασία, οι σχέσεις ή η καθημερινότητα
- η συνέχιση της συμπεριφοράς ακόμη και όταν έχουν ήδη εμφανιστεί σαφείς αρνητικές συνέπειες
Το βασικό κριτήριο λοιπόν δεν είναι απλώς ότι κάποιος βλέπει πολύ πορνό. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αισθάνεται ότι δεν μπορεί πλέον να επιλέξει αν θα το κάνει και όταν η συμπεριφορά αρχίζει να παίρνει χώρο από τη ζωή του.
Υπάρχει θεραπεία;
Δεν υπάρχει ακόμη μία μοναδική θεραπευτική προσέγγιση που να θεωρείται η οριστική λύση για την προβληματική χρήση πορνογραφίας. Οι μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα έχουν δείξει κάποια θετικά αποτελέσματα για ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις, κυρίως για τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, CBT, και τη θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης, ACT.
Παρόλα αυτά, αρκετές από αυτές τις μελέτες παρουσιάζουν σημαντικούς μεθοδολογικούς περιορισμούς, επομένως τα συμπεράσματα χρειάζονται ακόμη ισχυρότερη επιστημονική τεκμηρίωση.
Αυτό που προκύπτει πιο καθαρά από τη μέχρι σήμερα έρευνα είναι ότι δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να χαρακτηρίζουμε αυτομάτως ως «εθισμένο» έναν άνθρωπο μόνο επειδή παρακολουθεί συχνά πορνογραφία.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες η χρήση μπορεί πράγματι να γίνει καταναγκαστική, να προκαλέσει πραγματική δυσφορία και να επιβαρύνει την εργασία, τις σχέσεις και τη σεξουαλική ζωή. Και τότε το ζήτημα δεν είναι πλέον πόσο συχνά κάποιος πατά το play, αλλά πόσο ελεύθερος αισθάνεται να μην το πατήσει.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;
Leave a Reply