Οι πρώτες μέρες του σχολείου δεν είναι εύκολες για όλα τα παιδιά. Υπάρχουν εκείνα που μπαίνουν στην τάξη χωρίς να κοιτάξουν πίσω και εκείνα που το πρωί κολλάνε πάνω στη μαμά ή τον μπαμπά, κλαίνε, παραπονιούνται ότι πονάει η κοιλιά τους και επαναλαμβάνουν πως δεν θέλουν να πάνε σχολείο. Για έναν γονιό, ειδικά όταν αυτό συμβαίνει καθημερινά, είναι δύσκολο να καταλάβει πότε βλέπει μια φυσιολογική περίοδο προσαρμογής και πότε το παιδί προσπαθεί ουσιαστικά να του πει ότι κάτι δεν πάει καλά. Το βασικό είναι να μη βιαστούμε ούτε να δραματοποιήσουμε την κατάσταση ούτε να την υποτιμήσουμε. Ένα «δεν θέλω να πάω σχολείο» μπορεί να σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα.
Στην αρχή, λίγη αντίσταση είναι αναμενόμενη
Η επιστροφή στο σχολείο σημαίνει αλλαγή ρυθμού. Μετά τις διακοπές, το παιδί αφήνει πίσω του την ελευθερία του καλοκαιριού, ξυπνά νωρίτερα, ακολουθεί πρόγραμμα, αποχωρίζεται τους γονείς του και καλείται να προσαρμοστεί ξανά σε απαιτήσεις, κανόνες και κοινωνικές σχέσεις. Για ένα παιδί που πηγαίνει πρώτη φορά σχολείο ή αλλάζει σχολικό περιβάλλον, η αλλαγή είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Γι’ αυτό και ένα διάστημα γκρίνιας, άγχους ή δυσκολίας στον αποχωρισμό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει πρόβλημα. Η American Academy of Child and Adolescent Psychiatry επισημαίνει ότι η δυσκολία γύρω από το σχολείο εμφανίζεται συχνά μετά από περιόδους παραμονής στο σπίτι, όπως οι καλοκαιρινές διακοπές, οι γιορτές ή ακόμη και μια σύντομη ασθένεια. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί μετά από μια αλλαγή σχολείου, μια μετακόμιση ή κάποιο άλλο στρεσογόνο γεγονός.
Αυτό που μας ενδιαφέρει, επομένως, δεν είναι τόσο αν το παιδί είπε μία ή δύο φορές «δεν θέλω να πάω», αλλά τι συμβαίνει στη συνέχεια. Ένα παιδί που δυσκολεύεται το πρωί, αλλά σταδιακά ηρεμεί, συμμετέχει στο μάθημα, παίζει με τους συμμαθητές του και αρχίζει μέρα με τη μέρα να νιώθει πιο άνετα, πιθανότατα βρίσκεται μέσα στη διαδικασία προσαρμογής.
Όταν το «δεν θέλω» αρχίζει να γίνεται μοτίβο
Η εικόνα αλλάζει όταν η άρνηση επιμένει ή γίνεται ολοένα και πιο έντονη. Οι ειδικοί χρησιμοποιούν τον όρο «school refusal», σχολική άρνηση, για ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο έντονης δυσκολίας ή αποφυγής του σχολείου. Δεν πρόκειται από μόνο του για συγκεκριμένη ψυχιατρική διάγνωση. Πίσω του μπορεί να βρίσκεται άγχος αποχωρισμού, κοινωνικό άγχος, φόβος αποτυχίας, bullying, μαθησιακές δυσκολίες ή άλλοι παράγοντες που χρειάζονται διερεύνηση.
Και εδώ υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια. Η σχολική άρνηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί απουσιάζει εντελώς από το σχολείο. Μπορεί να καθυστερεί καθημερινά να φύγει από το σπίτι, να ζητά συνεχώς να το πάρουν νωρίτερα, να πηγαίνει συχνά στο ιατρείο του σχολείου ή να επικοινωνεί διαρκώς με τους γονείς του επειδή νιώθει ότι δεν αντέχει να παραμείνει εκεί. Οι ειδικοί εξετάζουν κυρίως τη διάρκεια της δυσκολίας, την ένταση του άγχους και το πόσο επηρεάζει τη λειτουργικότητα του παιδιού και ολόκληρης της οικογένειας.
Το άγχος δεν λέει πάντα «φοβάμαι»
Ένα παιδί δεν έχει πάντα τις λέξεις για να πει «αγχώνομαι όταν μπαίνω στην τάξη» ή «φοβάμαι ότι τα άλλα παιδιά θα με κοροϊδέψουν». Πολύ συχνά το σώμα αναλαμβάνει να εκφράσει αυτό που το παιδί δεν μπορεί ακόμη να εξηγήσει. Πονοκέφαλος, πόνος στην κοιλιά, ναυτία και ζαλάδα μπορούν να εμφανιστούν πριν από το σχολείο. Σύμφωνα με την American Academy of Pediatrics, σε παιδιά με σχολικό άγχος τέτοια συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα τις σχολικές ημέρες και μπορεί να απουσιάζουν τα Σαββατοκύριακα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί «τα κάνει επίτηδες». Το άγχος μπορεί πράγματι να προκαλέσει σωματικά συμπτώματα. Ταυτόχρονα, κάθε επαναλαμβανόμενο σωματικό σύμπτωμα χρειάζεται αρχικά αξιολόγηση από παιδίατρο ώστε να αποκλειστεί κάποιο οργανικό αίτιο.
Ένα μοτίβο που αξίζει να παρατηρήσουν οι γονείς είναι το εξής. Το παιδί πονάει έντονα λίγο πριν φύγει για το σχολείο, ζητά να μείνει σπίτι και μόλις πάρει την άδεια να μην πάει, ο πόνος μειώνεται αισθητά. Αν αυτό επαναλαμβάνεται, δεν χρειάζεται κατσάδα. Χρειάζεται διερεύνηση.
Μερικές φορές το πρόβλημα βρίσκεται μέσα στο σχολείο
Το «δεν θέλω να πάω» μπορεί επίσης να σημαίνει «δεν θέλω να αντιμετωπίσω αυτό που με περιμένει εκεί». Ένα παιδί μπορεί να φοβάται έναν συμμαθητή που το κοροϊδεύει, να αισθάνεται ότι δεν μπορεί να ακολουθήσει το μάθημα, να πανικοβάλλεται όταν πρέπει να μιλήσει μπροστά στην τάξη ή να έχει βιώσει bullying που δεν έχει αποκαλύψει στους γονείς του. Σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους, η ξαφνική εμφάνιση σχολικής άρνησης χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς μπορεί να συνδέεται με προβλήματα στις σχέσεις με συνομηλίκους, εκφοβισμό, άγχος ή συμπτώματα κατάθλιψης.
Γι’ αυτό μια συζήτηση δεν πρέπει να ξεκινά με το «γιατί κάνεις έτσι κάθε πρωί;». Πολύ πιο χρήσιμο είναι ένα ήρεμο «ποιο είναι το πιο δύσκολο πράγμα στο σχολείο αυτή την περίοδο;». Ακόμη κι αν η πρώτη απάντηση είναι «τίποτα» ή «βαριέμαι», αφήνουμε χώρο στη συζήτηση. Μερικές φορές χρειάζονται αρκετές προσπάθειες μέχρι ένα παιδί να πει τι πραγματικά συμβαίνει.
Πότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ημέρα μετά την οποία κάθε παιδί που δυσκολεύεται χρειάζεται ψυχολόγο. Υπάρχουν όμως ορισμένα στοιχεία που αλλάζουν την εικόνα. Αν η άρνηση επιμένει αντί να υποχωρεί, αν η αγωνία γίνεται πολύ έντονη, αν το παιδί χάνει συστηματικά μαθήματα ή αν η καθημερινότητα ολόκληρης της οικογένειας περιστρέφεται γύρω από το αν τελικά θα καταφέρει να πάει σχολείο, χρειάζεται να ψάξουμε βαθύτερα.
Η American Academy of Pediatrics αναφέρει ότι όταν η αποφυγή του σχολείου διαρκεί περισσότερο από περίπου μία εβδομάδα, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από επαναλαμβανόμενα σωματικά συμπτώματα ή δυσκολίες αποχωρισμού που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του παιδιού, είναι χρήσιμο οι γονείς να συζητήσουν το θέμα με τον παιδίατρο και, εφόσον χρειάζεται, με ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών.
Άμεση διερεύνηση χρειάζεται επίσης όταν το παιδί μιλά για εκφοβισμό, απειλές ή σωματική βία στο σχολείο, όταν παρουσιάζει σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, στη διάθεση ή στην κοινωνική του συμπεριφορά ή όταν η άρνηση εμφανίζεται ξαφνικά σε ένα παιδί που μέχρι πρόσφατα πήγαινε σχολείο χωρίς δυσκολία.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να περάσει την πόρτα του σχολείου
Μπροστά σε ένα παιδί που κλαίει κάθε πρωί είναι εύκολο να κινηθούμε ανάμεσα σε δύο άκρα. Από τη μία, «θα πας και τέλος». Από την άλλη, «αφού στενοχωριέσαι τόσο, μείνε σπίτι». Κανένα από τα δύο δεν απαντά απαραίτητα στο πραγματικό πρόβλημα. Η παρατεταμένη αποχή μπορεί να ενισχύσει την αποφυγή, γιατί όσο περισσότερο το παιδί μένει μακριά από αυτό που το αγχώνει τόσο δυσκολότερη μπορεί να γίνει η επιστροφή. Από την άλλη πλευρά, η πίεση χωρίς να γνωρίζουμε τι προκαλεί τον φόβο μπορεί να αφήσει ένα παιδί να αντιμετωπίζει μόνο του bullying, μαθησιακές δυσκολίες ή έντονο άγχος.
Η πιο ουσιαστική αντιμετώπιση ξεκινά όταν γονείς και σχολείο συνεργάζονται και προσπαθούν να καταλάβουν τι ακριβώς πυροδοτεί τη δυσκολία. Όταν χρειάζεται επαγγελματική υποστήριξη, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία αποτελεί μία από τις παρεμβάσεις με την ισχυρότερη ερευνητική τεκμηρίωση για προβλήματα άγχους και σχολικής αποφυγής, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι ειδικοί σχεδιάζουν μια σταδιακή και υποστηριζόμενη επιστροφή στο σχολείο.
Τελικά, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε κάθε πρωινό κλάμα σαν συναγερμό. Χρειάζεται όμως να ακούμε τι μας δείχνει το παιδί πίσω από το κλάμα. Η προσαρμογή συνήθως έχει πορεία προς τα εμπρός, ακόμη κι αν υπάρχουν δύσκολες ημέρες. Όταν αντίθετα ο φόβος μεγαλώνει, η αποφυγή γίνεται καθημερινότητα και το σχολείο αρχίζει να καταλαμβάνει όλη τη ζωή του παιδιού με άγχος, τότε δεν μιλάμε πια απλώς για μια δύσκολη αρχή. Μιλάμε για ένα παιδί που χρειάζεται βοήθεια για να μας πει τι ακριβώς το δυσκολεύει.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;
Leave a Reply