Θα περίμενε κανείς ότι οι προκαταλήψεις που συναντάμε στον εργασιακό χώρο θα σταματούσαν εκεί όπου αρχίζει η τεχνητή νοημοσύνη. Μια νέα μελέτη, όμως, δείχνει κάτι πολύ διαφορετικό. Ακόμη και όταν δύο βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης διαθέτουν ακριβώς την ίδια τεχνολογία και κάνουν την ίδια δουλειά, το φύλο με το οποίο παρουσιάζονται φαίνεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τους αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Λίμερικ διαπίστωσαν ότι άνθρωποι που εργάζονταν σε ένα εικονικό γραφείο μέσω τεχνολογίας εικονικής πραγματικότητας ήταν διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερο έναν ανδρικό ψηφιακό βοηθό από έναν αντίστοιχο γυναικείο. Μάλιστα, οι γυναικείοι βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης έλαβαν περίπου 10% χαμηλότερη αμοιβή, παρόλο που χρησιμοποιούσαν την ίδια ακριβώς τεχνολογία και ολοκλήρωναν την ίδια εργασία.
Ίδια τεχνολογία, διαφορετική αντιμετώπιση
Στη μελέτη συμμετείχαν 189 άνθρωποι, οι οποίοι συνεργάστηκαν με δύο βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης. Τον Johan, που παρουσιαζόταν ως άνδρας, και τη Johanna, που παρουσιαζόταν ως γυναίκα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο Johan όχι μόνο πληρώθηκε περισσότερο, αλλά οι συμμετέχοντες τον αντιλαμβάνονταν και ως περισσότερο ανθρώπινο σε σχέση με τη Johanna.
«Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση στα ευρήματά μας είναι ότι η τεχνολογία πίσω από αυτούς τους βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης ήταν ακριβώς η ίδια, όμως οι άνθρωποι δεν τους αντιμετώπισαν με τον ίδιο τρόπο», ανέφερε η δρ Mary Hausfeld από το Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, η οποία συμμετείχε στη συγγραφή της μελέτης.
Όπως εξήγησε, «συχνά θεωρούμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι ουδέτερη, όμως ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζουμε και παρουσιάζουμε αυτά τα συστήματα μπορεί να ενεργοποιήσει τις ίδιες αντιλήψεις και προκαταλήψεις που υπάρχουν και στις αλληλεπιδράσεις μας με άλλους ανθρώπους».
Με απλά λόγια, η διαφορά δεν βρισκόταν στην τεχνολογία, αλλά στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιδρούσαν σε αυτήν. Ένα όνομα, μια φωνή ή γενικότερα μια γυναικεία ή ανδρική ταυτότητα φαίνεται ότι αρκεί για να ενεργοποιήσει στερεότυπα που ήδη υπάρχουν στις ανθρώπινες σχέσεις.
Οι προκαταλήψεις του πραγματικού κόσμου περνούν και στην τεχνητή νοημοσύνη
Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα αποτελέσματα αντικατοπτρίζουν τις έμφυλες ανισότητες που εξακολουθούν να υπάρχουν στον εργασιακό χώρο. Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου για τις διάμεσες ωριαίες αποδοχές, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων στη χώρα βρισκόταν στο 6,9% το προηγούμενο έτος.
Όταν, ωστόσο, συγκρίνονται άνδρες και γυναίκες που εργάζονται σε αντίστοιχες θέσεις και διαθέτουν παρόμοιες δεξιότητες και εμπειρία, η διαφορά στις αμοιβές εκτιμάται μεταξύ 1% και 2%.
Το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς οι βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης μπαίνουν όλο και περισσότερο στην καθημερινότητα των επιχειρήσεων. Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας συμβούλων πληροφορικής Accelirate που παρατίθενται στο δημοσίευμα, σχεδόν το 80% των εταιρειών χρησιμοποιούν τέτοιους βοηθούς το 2026.
«Καθώς οι βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης γίνονται όλο και πιο συνηθισμένοι στον εργασιακό χώρο, πρέπει να σκεφτούμε πολύ προσεκτικά ποια χαρακτηριστικά τούς δίνουμε και ποιες συμπεριφορές μπορεί να ενθαρρύνουν αυτές οι επιλογές», τόνισε η δρ Hausfeld.
«Δεν θέλουμε να αναπαράγουμε, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, τις υπάρχουσες ανισότητες μέσα σε ένα νέο τεχνολογικό περιβάλλον».
Τελικά, πόσο ουδέτερη είναι η τεχνητή νοημοσύνη;
Η μελέτη ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που ξεπερνά κατά πολύ το αν ένας ψηφιακός βοηθός έχει ανδρικό ή γυναικείο όνομα. Αν οι άνθρωποι μεταφέρουν στις μηχανές τις ίδιες προκαταλήψεις που έχουν απέναντι στους άλλους ανθρώπους, τότε οι κοινωνικές ανισότητες μπορούν να βρουν χώρο ακόμη και σε ένα περιβάλλον όπου, τεχνικά, δεν υπάρχει καμία πραγματική διαφορά ανάμεσα στα δύο συστήματα.
Η έρευνα έχει τίτλο «Ανθρώπινος και άνδρας; Πώς ο σχεδιασμός των βοηθών τεχνητής νοημοσύνης συνδέεται με την εμπιστοσύνη και τη χρηματική ανταμοιβή στην εργασία μέσω εικονικής πραγματικότητας» και πρόκειται να παρουσιαστεί στο 14ο Σκανδιναβικό Συνέδριο για την Αλληλεπίδραση Ανθρώπου και Υπολογιστή στη Βάασα της Φινλανδίας.
Το βασικό συμπέρασμα, πάντως, είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μην έχει πραγματικό φύλο, αλλά οι άνθρωποι φαίνεται ότι μπορούν να της αποδώσουν ένα και μαζί με αυτό να μεταφέρουν στον ψηφιακό κόσμο προκαταλήψεις που υπάρχουν εδώ και χρόνια στον πραγματικό.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;