Τη στιγμή που από το στόμα του παιδιού σου βγαίνει μια «κακή» λέξη, ο χρόνος όντως μοιάζει να σταματά. Κοιτάς γύρω σου σχεδόν αυτόματα, σαν να σε έπιασαν επ’ αυτοφώρω. Αναρωτιέσαι από πού την άκουσε, ποιος φταίει, αν έκανες κάτι λάθος. Και μέσα σου συγκρούονται η ντροπή με τον θυμό.
Αν είσαι γονιός, ξέρεις ότι οι βρισιές αγγίζουν ένα πολύ ευαίσθητο σημείο. Συνδέονται με τον σεβασμό, τα όρια, τις αξίες που θέλεις να περάσεις. Πριν όμως βιαστείς να αντιδράσεις, αξίζει να δεις το θέμα πιο ψύχραιμα. Οι λέξεις από μόνες τους δεν είναι καταστροφή. Είναι εργαλεία γλώσσας. Το βάρος τους το αποκτούν από το πλαίσιο και την πρόθεση.
Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσεις ένα παιδί που δεν θα πει ποτέ άσχημη λέξη. Είναι να μεγαλώσεις ένα παιδί που καταλαβαίνει πότε, πώς και γιατί μια λέξη μπορεί να πληγώσει.
Γιατί τα παιδιά χρησιμοποιούν κακές λέξεις
Για να διαχειριστείς σωστά μια κατάσταση, χρειάζεται πρώτα να καταλάβεις τι κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά.
Στις μικρότερες ηλικίες, τα παιδιά λειτουργούν κυρίως μιμητικά. Επαναλαμβάνουν λέξεις που άκουσαν στο σπίτι, στο σχολείο, στην τηλεόραση ή στο διαδίκτυο, χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως το νόημά τους. Για εκείνα, μια «απαγορευμένη» λέξη είναι απλώς ένας ήχος που προκαλεί έντονη αντίδραση. Και ό,τι προκαλεί έντονη αντίδραση αποκτά ενδιαφέρον.
Στην προεφηβεία και την εφηβεία, το τοπίο αλλάζει. Η βρισιά μπορεί να λειτουργεί ως μέσο ένταξης στην παρέα, ως δοκιμή ορίων ή ως τρόπος διαμόρφωσης ταυτότητας. Είναι ένας τρόπος να πουν «δεν είμαι πια μικρός». Κάποιες φορές, είναι και βαλβίδα εκτόνωσης, ειδικά όταν τα συναισθήματα είναι δυνατά και το λεξιλόγιο για να τα περιγράψουν περιορισμένο.
Αν κοιτάξεις πίσω από τη λέξη, θα δεις την ανάγκη. Είναι μίμηση; Είναι αναζήτηση προσοχής; Είναι δυσκολία στη ρύθμιση θυμού ή απογοήτευσης; Η απάντηση σε αυτό καθορίζει και τον τρόπο που θα αντιδράσεις.
Το παράδειγμα που δίνεις έχει μεγαλύτερη δύναμη από ό,τι νομίζεις
Μπορεί να μη σου αρέσει να το ακούς, αλλά το παιδί σου σε παρατηρεί διαρκώς. Αν στο σπίτι οι κακές λέξεις χρησιμοποιούνται χωρίς φίλτρο, δύσκολα θα πείσεις ένα παιδί ότι «απαγορεύονται». Όχι γιατί είναι ανυπάκουο, αλλά γιατί αντιλαμβάνεται την αντίφαση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ζεις σε γλωσσικό αποστειρωτήριο. Σημαίνει ότι χρειάζεται να διδάξεις το πλαίσιο. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια λέξη που ξεφεύγει από έντονη απογοήτευση και σε μια λέξη που λέγεται για να μειώσει ή να πληγώσει κάποιον.
Εκεί βρίσκεται η ουσία. Μαθαίνεις στο παιδί ότι οι λέξεις έχουν βάρος. Ότι μπορούν να ενισχύσουν μια σχέση, αλλά και να τη ραγίσουν. Του εξηγείς ότι σε διαφορετικά περιβάλλοντα ισχύουν διαφορετικοί κοινωνικοί κανόνες. Άλλο στο σπίτι, άλλο στο σχολείο, άλλο μπροστά σε ανθρώπους που μπορεί να νιώσουν προσβολή.
Δεν μεγαλώνεις ρομπότ. Μεγαλώνεις ανθρώπους που καλούνται να λειτουργήσουν σε μια κοινωνία.
Συναισθηματική ωριμότητα και αυτορρύθμιση
Η πλήρης καταπίεση κάθε αυθόρμητης έκφρασης δεν οδηγεί απαραίτητα σε πιο «καλά» παιδιά. Συχνά οδηγεί σε παιδιά που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους.
Μια βρισιά που δεν στοχεύει σε κάποιον συγκεκριμένα, αλλά ξεφεύγει μέσα σε έντονο θυμό ή πόνο, μπορεί να λειτουργήσει ως στιγμιαία εκτόνωση. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία. Ελευθερία έκφρασης, αλλά με όρια. Δυνατό συναίσθημα, αλλά χωρίς προσβολή.
Εδώ έχει σημασία να βοηθήσεις το παιδί να βρει εναλλακτικές. Να μάθει να λέει «θυμώνω», «απογοητεύτηκα», «με ενόχλησε αυτό που έγινε». Η συναισθηματική παιδεία δεν χτίζεται με απαγορεύσεις, αλλά με καθοδήγηση.
Και όταν εσύ ο ίδιος ξεφύγεις, γιατί όλοι οι γονείς κάποια στιγμή ξεφεύγουν, έχει αξία να το αναγνωρίσεις. Μια ειλικρινής συγγνώμη δεν αποδυναμώνει το κύρος σου. Αντίθετα, δείχνει υπευθυνότητα και διδάσκει με το παράδειγμα.
Πώς να αντιδράσεις τη στιγμή που συμβαίνει
Αν το παιδί σου πει μια κακή λέξη, το πρώτο βήμα είναι απλό και δύσκολο μαζί. Πάρε μια ανάσα.
Αν αντιδράσεις με ένταση, η λέξη αποκτά περισσότερη δύναμη από όση έχει. Αντί να γίνει μάθημα, γίνεται μάχη εξουσίας. Ρώτησέ το ήρεμα τι σημαίνει για εκείνο η λέξη, πού την άκουσε, γιατί την είπε εκείνη τη στιγμή. Συχνά θα διαπιστώσεις ότι δεν έχει πλήρη εικόνα του νοήματος.
Στη συνέχεια, εξήγησε με σαφήνεια ποιο είναι το όριο και γιατί. Όχι «γιατί έτσι λέω εγώ», αλλά γιατί οι λέξεις μπορούν να πληγώσουν, να προσβάλλουν, να δημιουργήσουν απόσταση. Μίλησε για σεβασμό και για τις συνέπειες στις σχέσεις.
Οι κακές λέξεις από μόνες τους δεν καθορίζουν τον χαρακτήρα ενός παιδιού. Ο τρόπος που το καθοδηγείς να τις κατανοήσει και να τις διαχειριστεί, αυτός είναι που διαμορφώνει τη στάση του απέναντι στους άλλους και απέναντι στον εαυτό του.
Και τελικά, εκεί βρίσκεται η ουσιαστική γονεϊκή δουλειά. Όχι στη διατήρηση μιας τέλειας εικόνας, αλλά στην εκπαίδευση της συνείδησης.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;