Καθώς η μία σχολική χρονιά τελειώνει, ξεκινάει για πολλές οικογένειες ο προβληματισμός για τη χρονιά που έρχεται. Και κάθε φορά που πλησιάζει η νέα σχολική περίοδος επαναλαμβάνεται η ίδια εικόνα: τα ρεπορτάζ μετρούν το κόστος της σχολικής λίστας. Κι όμως, τα δεδομένα δείχνουν ότι το ερώτημα δεν είναι πόσο κοστίζουν τα σχολικά είδη, αλλά τι χάνουν τα παιδιά όταν αυτά λείπουν.
Σύμφωνα με στοιχεία ερευνητικών στελεχών της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, περίπου 2 στα 10 παιδιά φτάνουν στο τέλος του νηπιαγωγείου χωρίς να είναι έτοιμα για την Α’ Δημοτικού, ποσοστό με αυξητική τάση μετά την πανδημία και την αύξηση του χρόνου οθόνης. Δεν είναι τυχαίο: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά μηδενικό χρόνο οθόνης κάτω των 2 ετών και έως 1 ώρα για ηλικίες 2–4, ενώ διεθνείς μελέτες συνδέουν τον αυξημένο χρόνο οθόνης με φτωχότερες γλωσσικές δεξιότητες.
Πριν μάθει να γράφει, το παιδί μαθαίνει να ζωγραφίζει. Η ζωγραφική, οι κατασκευές και η χρήση μολυβιών, ψαλιδιών και χρωμάτων αναπτύσσουν τη λεπτή κινητικότητα, το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται η γραφή και η συγκέντρωση. Και δεν πρόκειται για «δευτερεύουσες» δραστηριότητες: έρευνες δείχνουν ότι στο νηπιαγωγείο περίπου το 46% των δραστηριοτήτων της τάξης αφορά λεπτή κινητικότητα. Από τη γέννηση ως τα 7 το παιδί αναπτύσσει περισσότερες τέτοιες δεξιότητες απ’ ό,τι σε κάθε άλλη περίοδο, και αυτές συνδέονται ισχυρά με τις μετέπειτα επιδόσεις στην ανάγνωση και στα μαθηματικά.
Η δημιουργικότητα είναι όμως και ανακούφιση. Μελέτη του Drexel University διαπίστωσε ότι μόλις 45 λεπτά εικαστικής δημιουργίας μείωσαν την κορτιζόλη (την ορμόνη του στρες) στο 75% περίπου των συμμετεχόντων, ανεξάρτητα από εμπειρία. Μέσα από τη ζωγραφική τα παιδιά εκφράζουν συναισθήματα, διαχειρίζονται το άγχος, ενισχύουν τη συγκέντρωση και αποκτούν αυτοπεποίθηση. Γι’ αυτό και η υπερβολική οθόνη δεν αντιμετωπίζεται μόνο με απαγορεύσεις: τα παιδιά χρειάζονται εναλλακτικά ερεθίσματα, και τα ποιοτικά υλικά δημιουργίας τα απομακρύνουν φυσικά από την παθητική κατανάλωση περιεχομένου.
Εδώ ανοίγει ένα ερώτημα προτεραιοτήτων, όχι μομφή. Όταν η λογική της «ελάχιστης σχολικής λίστας» γίνεται κανόνας, περιορίζεται ο χώρος για δημιουργική μάθηση μέσα στην τάξη. Το ζήτημα δεν είναι οι εκπαιδευτικοί, που συχνά κάνουν πολλά με ελάχιστο χρόνο και πόρους, αλλά το πόσο χώρο αφήνουμε, ως σύστημα και ως οικογένειες, στις κατασκευές και στη χειροτεχνία, που δεν είναι «περιττά έξοδα» αλλά εργαλεία μάθησης.
Υπάρχει και κάτι που σπάνια συζητείται: η ποιότητα και η ασφάλεια. Δεν είναι όλα τα τετράδια, οι μαρκαδόροι ή οι κηρομπογιές ίδια και οι διαφορές αφορούν ουσίες με τις οποίες τα παιδιά έρχονται καθημερινά σε επαφή. Το 2025 το ευρωπαϊκό σύστημα Safety Gate κατέγραψε ρεκόρ 4.671 ειδοποιήσεων για επικίνδυνα προϊόντα, το υψηλότερο από το 2003, με τα παιχνίδια στις τρεις πρώτες κατηγορίες και πάνω από τις μισές αναφορές να αφορούν επικίνδυνες χημικές ουσίες. Ο γονιός μπορεί να κοιτάξει τη σήμανση CE, τα στοιχεία κατασκευαστή και την αναφορά σε πρότυπο ασφαλείας. Ένα φθηνό προϊόν μπορεί να φαίνεται οικονομικό, αλλά συχνά δεν πληροί τις ίδιες προδιαγραφές.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν τα σχολικά είδη κοστίζουν, αλλά πόσο κοστίζει στα παιδιά η έλλειψη δημιουργικότητας, φαντασίας και ουσιαστικής εμπειρίας. Οι κοινωνίες που επενδύουν στη δημιουργικότητα από μικρή ηλικία είναι αυτές που αργότερα δημιουργούν ανθρώπους με κρίση, καινοτομία και προσαρμοστικότητα. Γιατί τελικά η επένδυση στη σωστή ανάπτυξη ενός παιδιού δεν είναι έξοδο. Είναι ευθύνη.
Γεια σου φίλη! Είμαι η Μάρθα και αγαπώ καθετί καινούργιο! Παρόλο που ξεκίνησα με σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το πάθος μου για τη γραφή με οδήγησε στη Δημοσιογραφία, όπου ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στο ΕΚΠΑ. Πάντα με γοήτευε ο κόσμος του lifestyle, της μόδας, της ομορφιάς και της διακόσμησης (ζυγός που θέλει αρμονία), και τώρα έχω τη χαρά να μοιράζομαι τις δικές μου ιδέες και σκέψεις μαζί σου. Είσαι έτοιμη για αυτό το ταξίδι;
Leave a Reply